Kongresi i Dytë i Manastirit (2-3 prill1910)

<div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="http://libratonline.blogspot.com/" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;" target="_blank"><img border="0" height="200" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjSCUEndlAiER9FEHjHrgfE6bxPoEA3plRxJ_gMSyuFnqz8U0A1k_GXoBNOpbAHgAdNiXXmu2KHFhNjt4rxo7jRgb4ueNsFcSOXNqafOk0ewp6_5_GVb1P0L4ljsWb6yJJhi5VFQtaMpUE/s1600/Alfabeti_i_gjuh%C3%ABs_shqipe_dhe_Kongresi_i_Manastirit.jpg" width="150" /></a></div><div align="center" class="Standard" style="text-align: center;"><b><span lang="IT"><a href="http://libratonline.blogspot.com/" target="_blank"><span style="font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; font-size: large;">Kongresi i Dytë i Manastirit (2-3 prill1910) </span></a></span></b><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 16.0pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";"><o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Në këtë gjendje të acaruar të marrëdhënieve shqiptaro-turke, kur konflikti me xhonturqit për çështjet e kulturës shqiptare kishte arritur kulmin e tij, atdhetarët shqiptarë mblodhën një kuvend tjetër kombëtar, Kongresin e Dytë të Manastirit. Ky tubim u thirr me nismën e klubit “Bashkimi” të Manastirit dhe i zhvilloi punimet nga 2-3 prill të vitit 1910.</span></div><a name="more"></a> <o:p></o:p><br /><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Në Kongres morën pjesë 20 delegatë, që përfaqësonin 34 klube e shoqëri të vilajeteve të Shkodrës, të Kosovës, të Manastirit e të Janinës, si edhe klubet shqiptare të Stambollit, të Selanikut e të qendrave të tjera. Kongresit i erdhën telegrame përshëndetjeje nga anë të ndryshme të Shqipërisë dhe nga shoqëritë atdhetare të mërgimit. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Ndryshe nga kongreset e mëparshme kombëtare, në këtë kuvend pati një numër mjaft të madh delegatësh nga qytetet e vilajeteve të Kosovës dhe të Manastirit, nga Peja, Gjakova, Gjilani, Mitrovica, Vuçiterna, Shkupi, Tetova, Dibra, Struga, Ohri etj. Midis delegatëve ishin Dervish Hima, Fehim Zavalani, Petro Nini Luarasi, Hysni Curri, Ferit Ypi, Bedri Pejani, Qamil Shkupi, Gjergj Qiriazi, Bejtullah Gjilani, Themistokli Germenji, Tefik Panariti, Hajdar Blloshmi, Abdullah Efendiu (nga Struga), Qazim Iliaz Dibra, Rexhep Mitrovica, Xhafer Kolonja etj. Kryetar i Kongresit u zgjodh Bedri Pejani, ndërsa sekretarë Ferit Ypi dhe Petro Nini Luarasi. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Sikurse dëshmon “Zëdhënia” që klubi “Bashkimi” i Manastirit shpërndau me këtë rast, qëllimi i këtij Kongresi ishte të diskutonte çështjet që kishin të bënin me mbrojtjen e shkollës, të shkrimit e të kulturës kombëtare kundër reaksionit xhonturk dhe kundër politikës asimiluese të xhonturqve. Kongresi do të merrte masa të mëtejshme për zgjerimin e rrjetit të shkollave shqipe dhe për zhvillimin e kulturës shqiptare në tërësi. Kongresi i Dytë i Manastirit ishte një manifestim politik e kombëtar shqiptar. Si në fjalimet e delegatëve, ashtu edhe në vendimet e Kongresit u shpreh protesta kundër përndjekjeve që po u bëheshin shkollës e alfabetit shqip nga Komiteti Qendror “Bashkim e Përparim” dhe nga qeveria turke. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Dervish Hima, që mbajti edhe fjalën e hapjes në Kongres, foli “për nevojat e zhvillimit të arsimit, të përhapjes së diturisë dhe të përparimit të kombit shqiptar”. Ai dhe delegatët e tjerë, si Ferit Ypi, Tefik Panariti etj., kritikuan Komitetin Qendror “Bashkim e Përparim”, i cili, në kundërshtim me premtimet që u kishte bërë shqiptarëve, po u mohonte të drejtën e arsimit kombëtar dhe të përdorimit të lirë të gjuhës shqipe, ndërhynte egërsisht në çështjen e alfabetit të gjuhës shqipe, që ishte një e drejtë e natyrshme e njerëzore si për çdo popull. Ky qëndrim i xhonturqve u cilësua nga delegatët si një përpjekje për të përçarë shqiptarët sipas dasive fetare, për të osmanizuar myslimanët shqiptarë dhe për të penguar përparimin kulturor dhe emancipimin politik të kombit shqiptar. “Na kanë shpallur luftë në fushën e shkronjave”, theksoi Dervish Hima në Kongres, prandaj “ne që jemi mbledhur këtu, bashkë me gjithë atdhetarët shqiptarë, do t’i mbrojmë me çdo mjet shkronjat tona kombëtare…”. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Kongresi tërhoqi vëmendjen e gjithë atdhetarëve shqiptarë për rrezikun e shkombëtarizimit dhe të aneksimit të territoreve të Shqipërisë nga shtetet fqinje, nga Serbia, Greqia e Bullgaria. Serbia, u tha në Kongres, duke ndjekur një politikë shoviniste, synon të pushtojë Kosovën, të cilën e ka pagëzuar me emrin “Stara Serbia”, ndërsa qarqet politike të Greqisë po përpiqen me të gjitha mjetet, duke përdorur klerikët ortodoksë konservatorë e progrekë, shkollat e mësuesit grekomanë, të asimilojnë shqiptarët e krishterë dhe të aneksojnë territoret e Shqipërisë së Jugut. Petro N. Luarasi theksoi në fjalën e tij se këta klerikë fanatikë e grekomanë, të nxitur nga Greqia, mallkojnë e shkishërojnë banorët e fshatrave Progër, Negovan e Bellkamen sepse çojnë fëmijët në shkollat shqipe, ndërsa bandat e andartëve grekë, të paguar nga Athina, vrasin atdhetarët më të dalluar që përhapin mësimin e shkrimin shqip. Gjatë 5 vjetëve të fundit ishin vrarë në Negovan nga bandat greke 45 shqiptarë. Për të paralizuar këtë veprimtari Petro Nini Luarasi, përveç të tjerave, i propozoi Kongresit që të kërkonte që kisha shqiptare të ndahej nga Patrikana greke. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Aktet kryesore të Kongresit të Dytë të Manastirit ishin Programi prej 10 pikash dhe një Promemorje prej 4 pikash, që iu dërgua qeverisë turke. Në këto dokumente parashikoheshin masa të rëndësishme për zhvillimin e arsimit kombëtar, për mbrojtjen e alfabetit të shqipes, për botimin e librave dhe të teksteve shkollore shqipe. Për këtë qëllim do të ngrihej pranë klubit qendror një komision arsimor-kulturor, që në program quhej Akademi, i cili do të merrej me botimin e teksteve shkollore, të veprave letrare dhe të një fjalori shqip-turqisht e anasjelltas. Parashikohej të hapej në Shkup një shkollë normale me konvikt, e ngjashme me atë të Elbasanit, dhe të themelohej këtu një gazetë e re në shqip dhe në turqisht, me anën e së cilës do të informoheshin shqiptarët dhe opinioni publik evropian për ngjarjet e rëndësishme që po zhvilloheshin në këtë vilajet. Kongresi ngarkonte klubet dhe gjithë atdhetarët shqiptarë që të punonin për zgjerimin e mëtejshëm të rrjetit të shkollave shqipe, për sigurimin e lokaleve shkollore, të mësuesve dhe të mjeteve të nevojshme financiare. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Në Promemorjen prej katër pikash, që iu dërgua Portës së Lartë, parashtroheshin këto kërkesa: të jepej liri e plotë për mësimin e gjuhës shqipe, në përputhje me të drejtat kushtetuese; të mënjanoheshin të gjitha pengesat që nxirrnin autoritetet shtetërore për zhvillimin e lirë të kombit shqiptar dhe veçanërisht të mos lejohej asnjë lloj ndërhyrjeje në mënyrën e mësimit të gjuhës kombëtare (shqipe), duke ua lënë të drejtën e zgjedhjes së alfabetit të shqipes, siç qe vendosur në Kongresin e Dibrës, mësuesve (shqiptarë); të caktohej nga qeveria një subvencion për shkollat e të krishterëve shqiptarë, për t’i shkëputur ato nga ndikimi i Greqisë dhe t’i kërkohej Patrikanës nga qeveria që të lejonte përdorimin e gjuhës shqipe gjatë predikimit në kisha. Promemorja ngarkonte klubin qendror shqiptar që të këshillohej me Shejhylislamin rreth “dëmit” që gjoja i shkaktohej fesë myslimane nga përdorimi i alfabetit latin për mësimin e shqipes. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Kongresi mori masa edhe për forcimin e lidhjeve organizative ndërmjet klubeve shqiptare dhe për bashkërendimin e veprimtarisë së tyre. U vendos që klubet shqiptare të kishin një rregullore të njëjtë dhe të detyrueshme për të gjithë. Kjo rregullore a kanonizëm e përgjithshme do të njihej zyrtarisht edhe prej qeverisë turke. Një vendim i tillë ishte marrë edhe në Kongresin e Elbasanit, por nuk ishte vënë në zbatim. Të gjitha klubet do të drejtoheshin nga klubi qendror shqiptar, atributet e të cilit tani, ndryshe nga vendimet që ishin marrë në kongreset e mëparshme, do t’i kishte klubi i Stambollit. Kongresi mendoi se duke e shpërngulur qendrën udhëheqëse të klubeve nga Manastiri në Stamboll do të krijohej një udhëheqje e vetme e Lëvizjes Kombëtare Shqiptare, ku të bashkoheshin drejtuesit e klubeve dhe deputetët atdhetarë shqiptarë të parlamentit, si Ismail Qemali, Hasan Prishtina, Shahin Kolonja etj. Këta deputetë parashikohej të përfshiheshin edhe në kryesinë qendrore të klubit të Stambollit. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Megjithatë, vendimi i Kongresit të Dytë të Manastirit, për të caktuar si klub qendror atë të Stambollit, nuk u pëlqye nga rrethet e gjera atdhetare të vendit. Edhe ngjarjet e mëvonshme, sidomos qëndrimi i udhëheqjes së këtij klubi ndaj kryengritjes shqiptare të vitit 1910, kur ajo mori hapur në mbrojtje xhonturqit, provuan se ky vendim ishte i gabuar. Po kështu u vendos që të thirrej në korrik të vitit 1910 një kongres më i gjerë në Janinë, i cili, krahas problemeve të tjera, do të zgjidhte përfundimisht problemin e alfabetit, duke zgjedhur njërën prej dy abëcëve latine, të miratuara nga Kongresi i Parë i Manastirit. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Në Kongresin e Dytë të Manastirit, ashtu si në ato të mëparshmet, u mbajtën edhe mbledhje të fshehta, në të cilat u diskutuan çështje të tilla politike, siç ishin forcimi i komiteteve të fshehta dhe masat që duheshin marrë për përgatitjen e një kryengritjeje të përgjithshme. Por, ndërsa për komitetet e fshehta u mor vendim që të zgjeroheshin e forcoheshin më tej, për përgatitjen e kryengritjes së përgjithshme nuk u mor ndonjë masë. Kjo çështje u la të diskutohej e të vendosej në kongresin e ardhshëm. Sipas të dhënave të bashkëkohësve, në mbledhjet e fshehta u hartua edhe një program politik, të cilin ata e quanin platformë “të autonomisë së Shqipërisë”, ku, përveç të tjerave, parashikohej njohja zyrtare e kombit shqiptar, mësimi i gjuhës shqipe në të gjitha shkollat e Shqipërisë dhe njohja e saj si gjuhë zyrtare. Megjithatë, ky program nuk u përfshi në asnjërin nga dy aktet e shpallura botërisht të Kongresit. <o:p></o:p></span></div><br /><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Kongresi i Dytë i Manastirit, ashtu si mitingjet, protestat dhe manifestimet e tjera që u zhvilluan në Shqipëri në pragun e këtij kuvendi, në shkurt-mars të vitit 1910, shprehën vendosmërinë e shqiptarëve për mbrojtjen e shkrimit shqip, të shkollës dhe të kulturës kombëtare në tërërsi. Ato ishin, njëherazi, një paralajmërim për kryengritjen e armatosur që do të shpërthente në pranverën e vitit 1910. <o:p></o:p></span></div>

Kongresi i Dytë i Manastirit (2-3 prill1910)

Kongresi i Dytë i Manastirit (2-3 prill1910) Në këtë gjendje të acaruar të marrëdhënieve shqiptaro-turke, kur konflikti me xhonturqit për çë...

Continua a leggere...»

Shkolla e shkrimi shqip pas Kongresit të Manastirit dhe dhuna xhonturke (dhjetor 1908 - gusht 1909)

<div class="Standard" style="text-align: center;"><a href="http://libratonline.blogspot.com/" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em; text-align: justify;" target="_blank"><img border="0" height="200" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjSCUEndlAiER9FEHjHrgfE6bxPoEA3plRxJ_gMSyuFnqz8U0A1k_GXoBNOpbAHgAdNiXXmu2KHFhNjt4rxo7jRgb4ueNsFcSOXNqafOk0ewp6_5_GVb1P0L4ljsWb6yJJhi5VFQtaMpUE/s1600/Alfabeti_i_gjuh%C3%ABs_shqipe_dhe_Kongresi_i_Manastirit.jpg" width="150" /></a></div><div style="text-align: justify;"><a href="http://libratonline.blogspot.com/" target="_blank"></a><a href="http://libratonline.blogspot.com/" target="_blank"><b><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 16.0pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Shkolla e shkrimi shqip pas Kongresit të Manastirit</span></b></a></div><br /><div class="Standard" style="text-align: justify;"><b><span style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 16.0pt; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";"><a href="http://libratonline.blogspot.com/" target="_blank">dhe dhuna xhonturke (dhjetor 1908 - gusht 1909) </a><o:p></o:p></span></b></div><div class="Standard" style="text-align: center;"></div><div style="text-align: left;"><span style="font-family: 'Book Antiqua', serif; font-size: 11.5pt; text-align: justify;">Të mbështetur në vendimet e Kongresit të Manastirit, atdhetarët shqiptarë hapën shkolla të reja shqipe dhe i shtuan përpjekjet për të përhapur shkrimin shqip në të katër anët e vendit. Në janar të vitit 1909 klubi i Elbasanit mblodhi të holla të mjaftueshme për të mbajtur me <a name="more"></a>mjetet e tij 4 shkolla shqipe, një në qytet me 100 nxënës dhe tri në fshatra me nga 60 nxënës secila. Klubi kishte caktuar gjithashtu 3 mësues shëtitës në krahinën e Shpatit, të cilët u mësonin gjuhën shqipe fëmijëve e banorëve të rritur të 10 fshatrave. Përveç këtyre, që nga fundi i vitit 1908 në Shpat funksiononin 4 shkolla shqipe, ku mësonin fëmijët e 19 fshatrave.</span></div><span style="font-family: 'Book Antiqua', serif; font-size: 11.5pt; text-align: justify;"><div style="text-align: justify;"><span style="font-size: 11.5pt;">Në janar-shkurt të vitit 1909 u ngrit një shkollë shqipe në Glinë të Leskovikut, një në Pogradec, dy shkolla shqipe në katundet Kakos e Selenicë të Frashërit (në të cilat mësonin edhe fëmijët e katundeve përreth), një shkollë shqipe në katundin Cakran të Fierit dhe një tjetër në Negovan. Në shkurt të vitit 1909 filloi të funksiononte shkolla shqipe e Kumanovës, që u hap nga klubi shqiptar i këtij qyteti. Në fillim të vitit 1909, pas një lufte të ashpër me oficerët xhonturq, u arrit të çelen shkolla shqipe në qytetin e Ohrit. Në mars të vitit 1909 në Korçë, përveç dy shkollave të hapura menjëherë pas shpalljes së kushtetutës, u çel edhe një shkollë tjetër e pavarur për djem, kurse në verën e atij viti u çel një shkollë shqipe në fshatin Libohovë.</span></div></span><span style="font-family: 'Book Antiqua', serif; font-size: 11.5pt; text-align: justify;"><div style="text-align: justify;"><span style="font-size: 11.5pt;">Me përpjekjet e klubeve vijoi të futet mësimi i gjuhës shqipe në shkollat shtetërore turke dhe të huaja. Në dhjetor të vitit 1908 mësimi i gjuhës shqipe ishte futur si lëndë e detyrueshme në të katër shkollat fillore turke të Elbasanit, në atë gjysmë të mesme (qytetëse), si edhe në shkollën e komunitetit ortodoks. Pranë kësaj shkolle ishte ngritur edhe një kurs nate për mësimin e shqipes, që ndiqej nga 60 djem. Pas kësaj qeveria greke i preu kësaj shkolle subvencionimin.</span></div></span><span style="font-family: 'Book Antiqua', serif; font-size: 11.5pt; text-align: justify;"><div style="text-align: justify;"><span style="font-size: 11.5pt;">Në fillim të vitit 1909 klubet shqiptare arritën të fusnin mësimin e gjuhës shqipe në shkollat fillore turke të Gjirokastrës, të Frashërit, të Përmetit, të Tepelenës, të Beratit, të Peqinit, të disa fshatrave të Mallakastrës etj., ndërsa klubi i Vlorës e shndërroi shkollën fillore turke të këtij qyteti në shkollë shqipe. Mësimi i shqipes u fut gjithashtu në shkollat turke të fshatrave Qesarakë, Novoselë e Selenicë e Kolonjës dhe në shkollën greke të Fierit.</span></div></span><span style="font-family: 'Book Antiqua', serif; font-size: 11.5pt; text-align: justify;"><div style="text-align: justify;"><span style="font-size: 11.5pt;">Në pranverën e vitit 1909, falë përpjekjeve të klubeve e të mësuesve atdhetarë, gjuha shqipe mësohej edhe në shkollat qytetëse (ruzhdie) turke të Vlorës, të Përmetit, të Mitrovicës, të Beratit si dhe në disa gjimnaze (idadie) të vendit, si në atë të Manastirit, të Gjirokastrës, të Beratit, të Korçës, të Janinës, të Durrësit, të Shkupit etj. Në mjaft qytete të Shqipërisë u kërkua që gjuha shqipe të përdorej edhe në gjykata e në predikimet fetare të kishës ortodokse. Në fundin e shkurtit të vitit 1909 klubi i Korçës, së bashku me përfaqësuesit e popullsisë ortodokse të këtij qyteti, vendosi që predikimi në kishat ortodokse të bëhej në gjuhën shqipe. Ky vendim iu njoftua edhe peshkopit të Korçës, Patrikanës së Stambollit dhe valiut të Manastirit. Ndërkaq, atdhetarët korçarë, me nismën e tyre, filluan të futnin gradualisht gjuhën shqipe në kishat e qytetit. Në kishën e Negovanit predikimi filloi të bëhej gjithashtu në shqip.</span></div></span><span style="font-family: 'Book Antiqua', serif; font-size: 11.5pt; text-align: justify;"><div style="text-align: justify;"><span style="font-size: 11.5pt;">Edhe përfaqësuesit e popullsisë katolike e myslimane të Kurbinit, në mbledhjen që mbajtën në gusht të vitit 1909, kërkuan nga qeveria turke që të hapte shkolla fillore shqipe në fshatrat e kësaj krahine. Klubi i Elbasanit, për të shmangur pengesat që xhonturqit u nxirrnin shkollave shqipe, u propozoi më 31 dhjetor gjithë klubeve shqiptare që t’i përcillnin parlamentit turk e deputetëve shqiptarë kërkesën për njohjen zyrtare të kombësisë shqiptare, plotësimi i së cilës do t’u siguronte shqiptarëve të drejtat kombëtare në lëmin e kulturës dhe të arsimit. Por kjo kërkesë nuk u miratua nga qeveria turke. Shkolla shqipe qysh në periudhën e parë pas revolucionit u ndesh me përpjekjet e xhonturqve për të penguar përhapjen e saj. Prandaj edhe përkrahja që shqiptarët u dhanë xhonturqve për shtypjen e kundërrevolucionit të prillit të vitit 1909, ishte akti i fundit i bashkëpunimit me ta. Pasi forcuan pozitat në Stamboll, xhonturqit kaluan në përdorimin e masave shtypëse ndaj lëvizjes kulturore të popujve të shtypur në përgjithësi dhe të shqiptarëve në veçanti.</span></div></span><span style="font-family: 'Book Antiqua', serif; font-size: 11.5pt; text-align: justify;"><div style="text-align: justify;"><span style="font-size: 11.5pt;">Lëvizja për arsimin e kulturën kombëtare shqiptare u gjend shumë shpejt përballë goditjeve të Komitetit “Bashkim e Përparim”, i cili, meqë paraqitej si mbrojtës i kushtetutës, vepronte më shpesh në mënyrë të fshehtë sesa të hapur. Një nga mjetet kryesore që xhonturqit përdorën për të ndaluar këtë lëvizje, për t’i përçarë shqiptarët sipas dasisë fetare dhe për të penguar ngritjen e ndërgjegjes kombëtare, ishte propaganda e shkrimit të gjuhës shqipe me alfabetin arab, që filloi menjëherë pas Kongresit të Manastirit. Në shërbim të kësaj propagande u vunë disa nga klerikët konservatorë myslimanë dhe elementë të tjerë fanatikë e turkomanë, të cilët, duke shfrytëzuar ndjenjat fetare të popullsisë myslimane shqiptare, u përpoqën të formonin tek ajo bindjen se shkronjat latine janë të të pafeve (të kaurëve), se binin ndesh me fenë islame dhe se shqipja mund të shkruhej vetëm me alfabetin turko-arab, që ishte i shenjtë, sepse me të ishte shkruar Kurani. Në fillim të vitit 1909 u formua në Stamboll “Shoqëria për mësimin dhe për shkrimin e gjuhës shqipe me shkronjat turqishte”, e përbërë kryesisht nga ulematë (klerikët e lartë) myslimanë, që shpërndante thirrje dhe abetare shqipe me alfabetin arab. Një abetare e tillë u përhap në viset e ndryshme të Shqipërisë në muajin janar të atij viti.</span></div></span><span style="font-family: 'Book Antiqua', serif; font-size: 11.5pt; text-align: justify;"><div style="text-align: justify;"><span style="font-size: 11.5pt;">Kjo fushatë u shoqërua me orvatjet, që xhonturqit bënë për të provokuar mitingje të elementëve fanatikë e turkomanë kundër përdorimit të alfabetit latin, siç ndodhi në fillim të shkurtit në Manastir, në Dibër, në Follorinë e në Përlepë. Konsulli francez në Manastir, Pisho (Pichon), në informacionin e tij (të 16 shkurtit 1909), shkruante se “në këto tubime, të provokuara në mënyrë të fshehtë nga vetë autoritetet turke, nuk arritën të grumbullohen veçse hoxhallarët dhe turqit fanatikë, ndërsa shqiptarët, thuajse në mënyrë të përgjithshme nuk pranuan të duken atje”. Jo rastësisht këto mitingje u mbajtën në xhami. Po kështu, ulematë dhe disa nga hoxhallarët e Shkodrës, të nxitur nga Komiteti “Bashkim e Përparim” i këtij qyteti, duke përfituar nga fanatizmi i pjesës myslimane të popullsisë, zhvilluan në pranverën e vitit 1909 një agjitacion të fuqishëm për përdorimin e alfabetit arab në shkrimin e shqipes.</span></div></span><span style="font-family: 'Book Antiqua', serif; font-size: 11.5pt; text-align: justify;"><div style="text-align: justify;"><span style="font-size: 11.5pt;">Ministria e Arsimit e Turqisë që në fund të vitit 1908 urdhëroi që në shkollat e vilajetit të Kosovës shqipja të mësohej me shkronjat arabe. Një urdhër i tillë iu dha në shkurt të vitit 1909 edhe prefekturës së Elbasanit. Po kështu vepruan autoritetet turke dhe komitetet xhonturke në qytetet e tjera të vendit, në Janinë, në Filat etj. Atdhetarët shqiptarë të këtyre trevave u vunë para një trysnie të dyfishtë, të shovinistëve grekë dhe të xhonturqve, që vepronin të bashkuar në luftën kundër shkollës dhe kundër shkrimit shqip. Në të njëjtën kohë komitetet xhonturke përkrahnin në ato ditë propagandën asimiluese panhelenike që disa profesorë grekë dhe Shoqëria “Etniki Heteria” (“Shoqëria Kombëtare”) zhvillonin në atë kohë në viset shqiptare të vilajetit të Janinës.</span></div></span><span style="font-family: 'Book Antiqua', serif; font-size: 11.5pt; text-align: justify;"><div style="text-align: justify;"><span style="font-size: 11.5pt;">Për të fshehur veprimtarinë e tij armiqësore kundër kulturës shqiptare, Komiteti Qendror “Bashkim e Përparim” në mars të vitit 1909 u kumtoi klubeve shqiptare se “do të qëndronte asnjanës dhe nuk do të ndërhynte në çështjen e zgjedhjes së alfabetit të gjuhës shqipe”. Klubet e quajtën këtë deklaratë një përpjekje të re për të mashtruar shqiptarët dhe morën masa për të mbrojtur liritë kushtetuese e për t’i bërë ballë reaksionit xhonturk. Në protestën që klubi “Bashkimi” i Manastirit i dërgoi Komitetit Qendror “Bashkim e Përparim” në javën e fundit të marsit, i shkruante se, duke luftuar alfabetin shqip ky komitet bie ndesh me kushtetutën turke, e cila ua garanton gjithë popujve të Perandorisë të drejtën e mësimit dhe të shkrimit të gjuhës amtare. Në letërkëmbimin e tij të marsit të vitit 1909 me klubet e Filatit, të Korçës etj., klubi “Bashkimi” i Manastirit i quante këto veprime të xhonturqve dhe të turkomanëve shqiptarë për t’u imponuar shqiptarëve alfabetin arab, si veprime armiqësore kundër kombit shqiptar. Ai udhëzonte në ato ditë klubet e tjera kombëtare që “kundër këtyre tradhtarëve të mos vepronin vetëm me penë, por edhe me armë”.</span></div></span><span style="font-family: 'Book Antiqua', serif; font-size: 11.5pt; text-align: justify;"><div style="text-align: justify;"><span style="font-size: 11.5pt;">Komiteti “Bashkim e Përparim” u orvat të zhdukte klubet shqiptare dhe atdhetarët më të njohur, që drejtonin luftën kundër reaksionit xhonturk. Në maj të vitit 1909 xhonturqit, pasi arrestuan disa nga veprimtarët e klubit “Labëria” të Vlorës dhe i detyruan të tjerët të arratiseshin jashtë Shqipërisë, e likuiduan këtë klub, që ishte një nga më të rëndësishmit në Shqipërinë e Jugut. Po në atë kohë mbyllën edhe klubin e Ohrit, kryesia e të cilit u çua e lidhur me pranga në Manastir e pastaj në Stamboll.</span></div></span><span style="font-family: 'Book Antiqua', serif; font-size: 11.5pt; text-align: justify;"><div style="text-align: justify;"><span style="font-size: 11.5pt;">Në fundin e majit të vitit 1909 vetëm në Ohër, në Pogradec e në Strugë u arrestuan 17 veta, përkrahës të shkollës dhe të shkrimit shqip, që u akuzuan për propagandë reaksionare kundër regjimit kushtetues. Midis të arrestuarve ishin edhe Hamdi Ohri, një nga udhëheqësit më në zë të lëvizjes kombëtare në këtë trevë, që kishte kaluar vite të tëra në burgjet e sulltan Abdyl Hamitit, Xhemaledin Beu, kryetar i klubit të Ohrit dhe Mehmet Beu, sekretar i klubit, intelektual dhe përkrahës i shkollës shqipe. Klubet shqiptare protestuan kundër këtij veprimi të dhunshëm, derisa i detyruan xhonturqit t’i shpallnin të pafajshëm dhe t’i lironin këta atdhetarë.</span></div></span><span style="font-family: 'Book Antiqua', serif; font-size: 11.5pt; text-align: justify;"><div style="text-align: justify;"><span style="font-size: 11.5pt;">Ditë të vështira kaloi në verën e vitit 1909 lëvizja kulturore kombëtare në Tiranë. Më 23 korrik, në përvjetorin e shpalljes së kushtetutës, u zhvillua në Tiranë ceremonia e hapjes së klubit të këtij qyteti. Ishte paraparë gjithashtu që më 24 të këtij muaji të çelej një shkollë shqipe e mbrëmjes për të rriturit dhe të fillonte në mënyrë të organizuar mësimi i gjuhës shqipe në të gjitha shkollat shtetërore turke të Tiranës. Por pikërisht në këtë ditë, me nxitjen e komiteteve xhonturke dhe të klubeve të oficerëve të lidhur me ta, nxënësit sulmuan e goditën në të gjitha shkollat mësuesit atdhetarë, sapo këta u njoftuan se nga ai çast do të fillonin mësimin e gjuhës shqipe. Më 27 korrik, po me shtytjen e klubeve të oficerëve, hynë në Tiranë më shumë se 200 fshatarë të armatosur, që demonstruan në rrugët e qytetit dhe para klubit të oficerëve, duke kërkuar mbylljen e klubit shqiptar dhe arrestimin e 64 anëtarëve të tij.</span></div></span><span style="font-family: 'Book Antiqua', serif; font-size: 11.5pt; text-align: justify;"><div style="text-align: justify;"><span style="font-size: 11.5pt;">Veprimtarë të tillë të lëvizjes kombëtare në Tiranë, si Refik Toptani e bashkëpunëtorët e tij, ose klerikët atdhetarë Hafiz Ibrahim Dalliu, Beqir Luga etj., u sulmuan drejtpërdrejt dhe u fyen publikisht. Me këto veprime të xhonturqve e të turmave fanatike të këtij rrethi u mbyll klubi kombëtar i Tiranës dhe dështoi orvatja e atdhetarëve tiranas për të futur gjuhën shqipe në shkollat e këtij qyteti. E njëjta gjendje u krijua edhe në Durrës, në kryeqendrën e prefekturës, ku atdhetarët shqiptarë nuk guxonin të hapnin klube e shkolla shqipe, si edhe në nënprefekturën e Kavajës, ku përpjekjet për hapjen e shkollës shqipe e të mësimit shqip ndeshën në kundërshtimin e reaksionit xhonturk dhe të klerikëve fanatikë myslimanë.</span></div></span><span style="font-family: 'Book Antiqua', serif; font-size: 11.5pt; text-align: justify;"><div style="text-align: justify;"><span style="font-size: 11.5pt;">Aktet e dhunshme të xhonturqve, sidomos ngjarjet e Tiranës, e bënë gazetën “Dielli” të shkruante në atë kohë se “sot punërat në Shqipëri janë më keq se në kohërat e Abdyl Hamitit. Sot gjuha shqipe ndiqet më tepër se kurrë ndonjëherë” (“Çështja e Tiranës”, 16 shtator 1909). Ishin këto veprime arbitrare të administratës osmane, që i bënë konsujt e huaj, bashkëkohës të këtyre ngjarjeve, të arrinin në përfundimin se turqit e rinj “po mbajnë qëndrim armiqësor ndaj nacionalizmit shqiptar”, se “duke zbatuar traditat hamitiane dhe në kundërshtim me premtimet e tyre solemne, ata po persekutojnë çdo shfaqje të ndjenjave kombëtare shqiptare”, se në Turqi po shkohej drejt një diktature ushtarake dhe se kishte rrezik që kushtetuta të kthehej në një iluzion. Politika turqizuese kundër shkollave e shkrimit shqip dhe konflikti i armatosur me shqiptarët, i nxitur nga administrata ushtarake osmane, zbuloi para popullit shqiptar thelbin reaksionar të regjimit xhonturk. </span></div></span><br />

Shkolla e shkrimi shqip pas Kongresit të Manastirit dhe dhuna xhonturke (dhjetor 1908 - gusht 1909)

Shkolla e shkrimi shqip pas Kongresit të Manastirit dhe dhuna xhonturke (dhjetor 1908 - gusht 1909) Të mbështetur në vendimet e Kongresit të...

Continua a leggere...»

Kongresi i Manastirit 14 - 22 nëntor 1908

<div align="center" class="Standard" style="text-align: center;"><b><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: x-large; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";"><a href="http://libratonline.blogspot.com/2014/12/roli-historik-i-kongresi-te-manastirit.html#more" target="_blank">Kongresi i Manastirit 14 - 22 nëntor 1908 </a></span></b><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 16.0pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";"><o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="http://libratonline.blogspot.com/" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;" target="_blank"><img border="0" height="200" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjSCUEndlAiER9FEHjHrgfE6bxPoEA3plRxJ_gMSyuFnqz8U0A1k_GXoBNOpbAHgAdNiXXmu2KHFhNjt4rxo7jRgb4ueNsFcSOXNqafOk0ewp6_5_GVb1P0L4ljsWb6yJJhi5VFQtaMpUE/s1600/Alfabeti_i_gjuh%C3%ABs_shqipe_dhe_Kongresi_i_Manastirit.jpg" width="150" /></a></div><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Përhapja e shkollave dhe e mësimit të gjuhës shqipe, si edhe zhvillimi i kulturës kombëtare në përgjithësi, shtruan në rend të ditës nevojën e caktimit të një alfabeti të vetëm. Rilindësit me të drejtë e shihnin mungesën e një alfabeti të njëjtë të gjuhës shqipe jo vetëm si një problem gjuhësor e kulturor, por edhe si një çështje politike, një shenjë ndasie, që pengonte bashkimin e shqiptarëve. Zgjidhja e saj do të ndihmonte si në lëvrimin e mëtejshëm të gjuhës e të letërsisë shqipe, ashtu edhe në konsolidimin e unitetit kombëtar dhe të bashkimit politik të popullit shqiptar.</span></div><a name="more"></a><o:p></o:p><br /><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Vendosja e një alfabeti të njëjtë të gjuhës shqipe u përgatit gjatë një epoke të tërë të Rilindjes, falë veprimtarisë krijuese në lëmin e gjuhësisë dhe të letërsisë të brezave të tërë të iluministëve shqiptarë, gjuhëtarë, shkrimtarë, poetë, publicistë etj. Një ndihmesë të vyer dhanë organet e shtypit, sidomos ato të viteve të fundit të shek. XIX dhe të fillimit të shek. XX, ku spikati në mënyrë të veçantë revista “Albania” (Bruksel-Londër, 1897-1909) e Faik Konicës. Miratimi i alfabetit (alfabetares) së Stambollit, në vitin 1879, ndonëse shënoi një hap të rëndësishëm përpara në rrugën e vendosjes së një alfabeti të njëjtë të gjuhës shqipe, nuk arriti ta zgjidhte përfundimisht këtë çështje. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Alfabeti i Stambollit u përhap vetëm në Shqipërinë e Jugut e të Mesme, ndërsa në Shqipërinë e Veriut, posaçërisht në Shkodër përdoreshin tri alfabete të tjera për shkrimin e shqipes, ai i shoqërisë “Bashkimi” (1899), i “Agimit” (i jezuitëve) dhe alfabeti i shkrimtarëve të vjetër të Veriut, që përdorej më shumë nga klerikët katolikë. Organet e shtypit shqiptar, ndonëse botoheshin të gjitha me alfabetin latin, kishin ndryshime ndërmjet tyre. Në rrethana të tilla, vendosja e një alfabeti të njëjtë të gjuhës shqipe do të arrihej jo vetëm në luftë me sunduesit e huaj osmanë, që përpiqeshin ta pengonin atë si një arritje që do të çonte në afirmimin e mëtejshëm të kombit shqiptar, por edhe duke kapërcyer frymën dhe interesat lokalë të shoqërive e të grupeve kulturore shqiptare, që ushqeheshin edhe nga dasitë krahinore të trashëguara nga e kaluara. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Ndonëse në thelb ishte një çështje kulture, njësimi i alfabetit të gjuhës shqipe paraqitej njëherazi një nga problemet më të rëndësishme politike të kohës, zgjidhja e të cilit do të varej nga zhvillimi i lëvizjes kombëtare në përgjithësi. Në të vërtetë, thirrja e kongresit për njësimin e alfabetit të gjuhës shqipe u bë e mundur vetëm në rrethanat e reja, që u krijuan për lëvizjen kulturore-kombëtare pas shpalljes së kushtetutës në vitin 1908. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Nismën për thirrjen e kongresit për njësimin e alfabetit të gjuhës shqipe e mori klubi “Bashkimi” i Manastirit, që luante rolin kryesor ndërmjet klubeve shqiptare. Drejtuesit e këtij klubi, menjëherë pas themelimit të tij, e shpallën zgjidhjen e kësaj çështjeje si detyrën më të ngutshme të lëvizjes kombëtare. Gjatë muajve gusht- shtator, pasi kishte marrë edhe pëlqimin e klubeve e të shoqërive të tjera atdhetare, klubi i Manastirit ndërmori masat konkrete për thirrjen e kongresit kombëtar për çështjen e alfabetit. Në “Zëdhënien” që u shpërnda me këtë rast, ftoheshin të merrnin pjesë në kongres “gjithë shqiptarët, brenda dhe jashtë Shqipërisë”, si edhe “çdo filolog” shqiptar. Nisma e tij u prit mirë nga atdhetarët shqiptarë dhe nga klubet e shoqëritë patriotike brenda e jashtë vendit, që u treguan të gatshme të dërgonin përfaqësuesit e tyre në këtë kongres. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Kongresi u hap në Manastir më 14 nëntor 1908 dhe i vijoi punimet deri më 22 nëntor. Në Kongres morën pjesë 32 delegatë me të drejtë vote, që përfaqësonin 26 qytete e shoqëri të ndryshme shqiptare brenda dhe jashtë atdheut, si dhe 18 delegatë të tjerë si pjesëmarrës pa të drejtë vote. Kongresi i Manastirit u shndërrua kështu në një kuvend të vërtetë mbarëshqiptar, në të cilin morën pjesë gjithsej 50 delegatë nga të gjitha anët e Shqipërisë, nga qytetet e vilajeteve të Manastirit, të Kosovës, të Janinës e të Shkodrës, si edhe nga shoqëritë shqiptare të Bukureshtit, të Sofjes, të ShBA-së, të Egjiptit, të Italisë etj. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Kongresi i Manastirit për çështjet që diskutoi e zgjidhi dhe si një nga tubimet më të gjera e më përfaqësuese nga përbërja e tij, vlerësohet me të drejtë si kuvendi më i rëndësishëm kombëtar në historinë politike e kulturore të shqiptarëve në fillim të shek. XX. Delegatë të tij ishin shkrimtarët dhe publicistët më të njohur, lëvrues të gjuhës shqipe, laikë e klerikë, si Gjergj Fishta, Nikollë Kaçori, Ndre Mjeda, Gjergj Qiriazi, Mithat Frashëri, Hilë Mosi, Mati Logoreci, Thoma Avrami, Sotir Peci, Shahin Kolonja, Luigj Gurakuqi, Adam Shkaba; veprimtarë të lëvizjes kombëtare dhe të klubeve shqiptare, si Bajram e Çerçis Topulli, Mihal Gramenoja, Fehim Zavalani, Dhimitër Mole, Nyzhet Vrioni, Rrok Berisha, Leonidha Naço, Dhimitraq Buda, Akil Eftimi, Shefqet Frashëri, Refik Toptani, Gligor Cilka, Emin bej Shkupi, Hafiz Ibrahim efendiu (nga Shkupi), Ramiz Daci, Xhemal Beu (nga Ohri), Fahri Frashëri (nga Resna) etj. Kryetar i Kongresit u zgjodh Mithat Frashëri, ndërsa nënkryetarë Luigj Gurakuqi e Gjergj Qiriazi. Megjithatë, për një varg arsyesh të diktuara nga rrethanat e kohës, pati edhe intelektualë të shquar (si Faik Konica etj.) që nuk arritën të merrnin pjesë në punimet e këtij Kongresi. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Gjatë dy ditëve të para të Kongresit u zhvilluan mbledhje të gjera e të hapura, ku morën pjesë, përveç delegatëve, edhe intelektualë e nxënës të shkollave të Manastirit, si edhe banorë të tjerë të këtij qyteti, rreth 400 veta. Këto mbledhje u shndërruan në manifestime kombëtare, në të cilat u mbajtën fjalime patriotike për nevojën e bashkimit të të gjithë shqiptarëve, gegë e toskë, myslimanë e të krishterë, si dhe për përparimin e kombit e të kulturës së tij. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Vendin kryesor në punimet e Kongresit, duke përfshirë edhe mbledhjet e hapura, e zuri çështja e caktimit të një alfabeti të përbashkët për të gjithë shqiptarët. Gjatë diskutimeve që u bënë në ditët e para, të gjithë shfaqën mendimin se alfabeti që do të vendosej duhej të kishte si bazë atë latin. Por pikëpamjet e delegatëve më tej u ndanë, prandaj në ditën e tretë të punimeve Kongresi zgjodhi një komision prej 11 vetash, të kryesuar nga at Gjergj Fishta, ku bënin pjesë njohësit më të mirë të gjuhës shqipe, përkrahës të alfabeteve të Stambollit, të “Bashkimit”, të “Agimit”, si dhe intelektualë të tjerë të shquar. Komisionit iu dhanë fuqi të plota për të vendosur për këtë çështje. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Pas shumë diskutimesh Komisioni vendosi që të mos merrej në vështrim asnjëri nga tri alfabetet e përmendura më sipër, por të krijohej një alfabet i ri mbi bazën e atij latin, duke u dhënë shkronjave latine vlera fonetike në përputhje me nevojat e gjuhës shqipe. Por Komisioni ndeshi në vështirësi për caktimin e shkronjave dyshe, që nevojiteshin për ata tinguj të shqipes, që i mungonin latinishtes (për dh, gj, nj, th etj.). Në këto rrethana, pas tri ditë diskutimesh (17-19 nëntor), anëtarët e Komisionit, sikurse thuhej në vendimin e Kongresit, “të shtyrë edhe nga disa shkaqe të përjashtme”, nuk arritën të caktonin një alfabet të vetëm për gjuhën shqipe, prandaj vendosën “të kthehen prapa”, duke pranuar alfabetin e Stambollit “e me të bashkë edhe një abece thjesht latine, që të përdoreshin e të mësoheshin bashkarisht në mes të shqiptarëve”. Të dy alfabetet do të përdoreshin detyrimisht në shkolla. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Ky vendim, që vetë Kongresi e quajti kthim prapa, u argumentua nga Komisioni me “disa shkaqe të përjashtme” dhe pikërisht me nevojën për të shtypur me alfabetin thjesht latin libra jashtë Shqipërisë dhe për korrespondencat me jashtë. Në të vërtetë, me shkaqe të jashtme nuk kuptoheshin vetëm ato thjesht teknike, por edhe trysnia e ushtruar mbi Komisionin nga qarqet e shoqëritë e ndryshme shqiptare, që ishin për alfabetin e Stambollit (në Shqipërinë e Jugut) dhe atë të “Bashkimit” në Gegëri e sidomos në Shkodër. Vendimi për të përdorur bashkërisht dy alfabete u mor për të mos shkaktuar përçarje në radhët e delegatëve dhe të shqiptarëve në përgjithësi. Në të njëjtën kohë ai u quajt si një zgjidhje e përkohshme për të kaluar në të ardhmen në përdorimin e një alfabeti të vetëm. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Ndonëse nuk caktoi një alfabet të vetëm, vendimi i Kongresit të Manastirit ishte një hap i rëndësishëm përpara në rrugën e zgjidhjes përfundimtare të çështjes së alfabetit të shqipes dhe ushtroi një ndikim të fuqishëm në bashkimin politik dhe përparimin e mëtejshëm kulturor të kombit shqiptar. Me këtë vendim iu dha fund kaosit që mbretëronte deri atëherë në çështjen e shkrimit të shqipes. Në vend të alfabeteve të shumta që ishin përhapur në Shqipëri e në kolonitë e mërgimit, tani do të përdoreshin vetëm dy, edhe këta bashkërisht. Përveç kësaj, duke vendosur për dy alfabete, që mbështeteshin në atë latin, Kongresi i Manastirit ripohoi edhe njëherë vendosmërinë e shqiptarëve për të mbrojtur individualitetin e tyre kombëtar, kundër orvatjeve të xhonturqve për t’u imponuar alfabetin arab dhe për t’i identifikuar ata me turqit. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Atë që nuk e çoi dot deri në fund Kongresi i Manastirit, e zgjidhi përfundimisht vetë jeta e popullit shqiptar. Alfabeti thjesht latin, duke qenë i papërzier e më homogjen nga karakteri i shkronjave, më i lehtë e më praktik për shtyp, u përhap gjithnjë e më shumë dhe nga fundi i Luftës së Parë Botërore u bë tashmë alfabeti i përbashkët e i vetëm për gjithë shqiptarët, alfabeti i sotëm i gjuhës shqipe. Megjithëse çështja e njësimit të alfabetit zuri vendin kryesor në punimet e Kongresit të Manastirit, vetë Kongresi nuk ishte një mbledhje thjesht gjuhësore, por edhe një manifestim politik. Krahas tubimeve të hapura, u organizuan edhe mbledhje të fshehta kushtuar çështjeve politike të ditës. Objekti kryesor i diskutimeve në këto mbledhje ishin marrëdhëniet e shqiptarëve me turqit, lufta për të drejtat kombëtare të popullit shqiptar, për zhvillimin kulturor dhe ekonomik të vendit, si edhe marrëdhëniet me shtetet evropiane. Përfundimet e këtyre diskutimeve dhe vendimet që u morën në këto mbledhje, u përfshinë në programin kombëtar prej 18 pikash që iu dha deputetit të Korçës, Shahin Kolonjës, për ta paraqitur në parlament në emër të shqiptarëve. Ky program ështe një nga dokumentet më të rëndësishme të Kongresit të Manastirit, në të cilin u pasqyruan aspiratat e shqiptarëve për autonominë territoriale-administrative të Shqipërisë. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Vendin kryesor në program e zinin kërkesat politike për “njohjen zyrtare të kombësisë shqiptare dhe të gjuhës shqipe”. Në lidhje të ngushtë me këtë kërkohej emërimi i nëpunësve shqiptarë në të katër vilajetet, zgjedhja e të gjitha organeve lokale, zgjerimi i kompetencave të tyre dhe kryerja e shërbimit ushtarak nga dy deri në dy vjet e gjysmë në Shqipëri, nën drejtimin e oficerëve shqiptarë të dalë nga shkollat ushtarake që do të ngriheshin në vend. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Pjesë përbërëse e kërkesës për njohjen e kombësisë shqiptare dhe e të drejtave të saj, ishte edhe themelimi i shkollës së pavarur shqipe, që do të arrihej duke i kthyer të gjitha shkollat shtetërore turke në Shqipëri, ato fillore, qytetëse e të mesme, në shkolla kombëtare dhe duke vendosur gjuhën amtare shqipe “si gjuhë mësimi në të gjitha këto shkolla shtetërore”, ndërsa turqishtja do të mësohej si lëndë e veçantë, duke filluar nga viti katërt i shkollës fillore. Të lidhura ngushtë me këtë ishin edhe masat që parashikohej të merreshin për kthimin e shkollave në gjuhën greke, që funksiononin për shqiptarët e krishterë, në shkolla kombëtare, me gjuhën shqipe si gjuhë mësimi, duke i hequr ato nga administrimi i klerit dhe duke i shpallur shkolla shtetërore. Këto shkolla do të mbaheshin me të ardhurat nga pasuritë e kishave, të cilat duhej të administroheshin nga shteti dhe me të ardhurat e buxhetit të shtetit osman. Për t’u prerë rrugën ndërhyrjeve të Austrisë, të Italisë e të Greqisë në Shqipëri, kërkohej që klerikët katolikë e ortodoksë të paguheshin nga shteti turk. Me këto masa do të kufizohej ndikimi i propagandave të huaja shkollore e kishtare në Shqipëri, sidomos i asaj greke. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Një nga kërkesat më të rëndësishme në fushën e arsimit ishte ajo për themelimin e një universiteti shqiptar, që kishte qenë aspiratë e hershme e rilindësve. Për përgatitjen e profesorëve për këtë universitet do të dërgoheshin çdo vit, me bursa të shtetit, të rinj që do të mësonin në shkollat e larta të Evropës dhe të ShBA-së. Po kështu kërkohej të themelohej një muze arkeologjik kombëtar në një nga qytetet e Shqipërisë. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Programi përmbante gjithashtu një varg masash, që kishin për qëllim zhvillimin ekonomik të vendit, për të cilin ishte interesuar borgjezia shqiptare. Të tilla ishin masat për hapjen dhe shfrytëzimin e minierave, për ndërtimin e hekurudhave nga sipërmarrës shqiptarë, për ngritjen e ekonomive të mëdha bujqësore në Myzeqe etj. Në pjesën ekonomike përfshihej edhe kërkesa për kufizimin e depërtimit të kapitalit të huaj në ekonominë shqiptare, që kishte për qëllim të ndalonte ekspansionin ekonomik të shteteve të huaja dhe në mënyrë të veçantë t’u jepte mundësi borgjezisë shqiptare e kapitalit vendas të shtinte në dorë tregun dhe ekonominë e Shqipërisë. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Programi politik, i miratuar në Kongresin e Manastirit, megjithëse nuk përmbante kërkesa të domosdoshme për organizimin e një shteti autonom, si veçimi i territoreve shqiptare dhe forma e qeverisjes së tyre, ai pati rëndësi të veçantë, sepse i përmbysi shpresat e tyrqve të rinj dhe të bashkëpunëtorëve të tyre shqiptarë për ta kufizuar Kongresin vetëm me çështjet e alfabetit, për ta mbajtur larg problemeve politike e luftës kundër regjimit xhonturk. Miratimi i tij dëshmonte gjithashtu se Lëvizja Kombëtare Shqiptare edhe pas shpalljes së kushtetutës kishte ruajtur karakterin e saj politik e të pavarur dhe kishte si objektiv themelor realizimin e autonomisë së Shqipërisë. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Kongresi i Manastirit shënoi gjithashtu një hap të rëndësishëm në ngritjen e shkallës së organizimit të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare. Vetë thirrja e tij si një forum mbarëkombëtar, vendimet që mori për çështje të tilla që i takonin gjithë kombit dhe, në mënyrë të veçantë, njohja faktike e klubit të Manastirit si klub qendror, me të cilin do të mbanin lidhje gjithë klubet e tjera, dëshmojnë për vendosjen e një bashkërendimi të veprimtarisë organizative e politike-kulturore të klubeve dhe të shoqërive shqiptare, nën drejtimin e klubit “Bashkimi” të Manastirit. Jo rastësisht konsujt e huaj e trajtonin këtë masë si një përpjekje që do të krijonte njëlloj federate të klubeve shqiptare. <o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Vendimi për t’i dhënë klubit “Bashkimi” të Manastirit, që qëndronte në krye të luftës për të drejtat kombëtare të shqiptarëve, atributet e një klubi qendror, u arrit pas kundërshtimit të përpjekjeve të krahut të moderuar të lëvizjes kombëtare për t’u imponuar klubeve e shoqërive shqiptare udhëheqjen politike dhe organizative të klubit të Stambollit, drejtuesit e të cilit, përgjithësisht, njiheshin si përkrahës të xhonturqve. <o:p></o:p></span></div><br /><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span lang="IT" style="font-family: "Book Antiqua","serif"; font-size: 11.5pt; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Book Antiqua";">Kongresi i Manastirit dhe vendimet e tij përbëjnë një nga ngjarjet më të rëndësishme në historinë e re të popullit shqiptar. Për herë të parë pas kuvendeve, që u mbajtën në periudhën e Lidhjes së Prizrenit (1878-1881) dhe të Lidhjes së Pejës (1899-1900), u mblodhën në këtë Kongres përfaqësues nga të gjitha krahinat e Shqipërisë dhe u morën vendime të rëndësishme për çështjen e alfabetit e për ato politike, që ndihmuan për ngritjen në një shkallë më të lartë të kulturës e të arsimit shqiptar, si edhe për bashkimin e tij të mëtejshëm në luftën për çlirimin kombëtar. <o:p></o:p></span></div>

Kongresi i Manastirit 14 - 22 nëntor 1908

Kongresi i Manastirit 14 - 22 nëntor 1908 Përhapja e shkollave dhe e mësimit të gjuhës shqipe, si edhe zhvillimi i kulturës kombëtare në për...

Continua a leggere...»

Roli historik i Kongresi të Manastirit për njësimin e alfabetit të gjuhës shqipe (14-22 nëntor 1908) (Liber)

<div align="center" class="Standard" style="text-align: center;"><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="http://libratonline.blogspot.com/" style="clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;" target="_blank"><img border="0" height="320" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjSCUEndlAiER9FEHjHrgfE6bxPoEA3plRxJ_gMSyuFnqz8U0A1k_GXoBNOpbAHgAdNiXXmu2KHFhNjt4rxo7jRgb4ueNsFcSOXNqafOk0ewp6_5_GVb1P0L4ljsWb6yJJhi5VFQtaMpUE/s1600/Alfabeti_i_gjuh%C3%ABs_shqipe_dhe_Kongresi_i_Manastirit.jpg" width="240" /></a></div> <a href="http://libratonline.blogspot.com/2014/12/roli-historik-i-kongresi-te-manastirit.html#more" target="_blank"><i><span style="font-size: 26pt;">Roli historik i Kongresi të Manastirit për njësimin e alfabetit të gjuhës shqipe </span></i><span style="font-size: 26pt;"><o:p></o:p></span></a></div><div align="center" class="Standard" style="text-align: center;"><i><span style="font-size: 26pt;"><a href="http://libratonline.blogspot.com/2014/12/roli-historik-i-kongresi-te-manastirit.html#more" target="_blank">(14-22nëntor 1908) </a></span></i><span style="font-size: 26pt;"><o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="text-align: justify;"><i><span style="font-size: 16pt;">Kongresi u hap në Manastir më 14 nëntor 1908 dhe i vijoi punimet deri më 22 nëntor. Në Kongres morën pjesë 32 delegatë me të drejtë vote, që përfaqësonin 26 qytete e shoqëri të ndryshme shqiptare </span></i></div><a name="more"></a><i><span style="font-size: large;">brenda dhe jashtë atdheut, si dhe 18 delegatë të tjerë si pjesëmarrës pa të drejtë vote. Kongresi i Manastirit u shndërrua kështu në një kuvend të vërtetë mbarëshqiptar, në të cilin morën pjesë gjithsej 50 delegatë nga të gjitha anët e Shqipërisë, nga qytetet e vilajeteve të Manastirit, të Kosovës, të Janinës e të Shkodrës, si edhe nga shoqëritë shqiptare të Bukureshtit, të Sofjes, të ShBA-së, të Egjiptit, të Italisë etj. <o:p></o:p></span></i><br /><div class="Standard" style="text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><b><span style="font-family: "Century Gothic","sans-serif"; font-size: 24.0pt; mso-bidi-font-family: "Century Gothic";">P </span></b><b><span style="font-family: "Verdana","sans-serif"; font-size: 24.0pt; mso-bidi-font-family: Verdana;">ë </span></b><b><span style="font-family: "Century Gothic","sans-serif"; font-size: 24.0pt; mso-bidi-font-family: "Century Gothic";">r m b a j t j a </span></b><span style="font-family: "Century Gothic","sans-serif"; font-size: 24.0pt; mso-bidi-font-family: "Century Gothic";"><o:p></o:p></span></span></div><div class="Standard" style="margin-left: 21.0pt; text-indent: -18.0pt;"><span style="font-size: large;"><span style="font-family: "Century Gothic","sans-serif"; font-size: 16.0pt; mso-bidi-font-family: "Century Gothic";">• </span><i><span style="font-size: 16.0pt; mso-bidi-font-family: "Monotype Corsiva";"><a href="http://libratonline.blogspot.com/2014/12/kongresi-i-manastirit-14-22-nentor-1908.html" target="_blank">Kongresi i Manastirit 14 - 22 nëntor 1908 </a></span></i><span style="font-size: 16.0pt; mso-bidi-font-family: "Monotype Corsiva";"><o:p></o:p></span></span></div><div class="Standard" style="margin-left: 21.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;"><span style="font-size: medium; mso-bidi-font-family: "Monotype Corsiva";">•<span style="font-size: large;"><a href="http://libratonline.blogspot.com/2014/12/shkolla-e-shkrimi-shqip-pas-kongresit.html" target="_blank">Shkolla e shkrimi shqip pas Kongresit të Manastirit dhe dhuna xhonturke(dhjetor 1908 - gusht 1909) </a><o:p></o:p></span></span></div><div class="Standard" style="margin-left: 21.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;"><span lang="IT" style="font-size: large; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Monotype Corsiva";">• <i><a href="http://libratonline.blogspot.com/2014/12/kongresi-i-dyte-i-manastirit-2-3.html" target="_blank">Kongresi i Dytë i Manastirit (2-3 prill 1910) </a></i><o:p></o:p></span></div><div class="Standard" style="margin-left: 21.0pt; text-align: justify; text-indent: -18.0pt;"><span lang="IT" style="font-size: large; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Monotype Corsiva";">• <i><a href="http://libratonline.blogspot.com/2014/12/reaksioni-xhonturk-dhe-qendresa-kunder.html" target="_blank">Reaksioni xhonturk dhe qëndresa kundër tij(1909-1910)</a></i></span><br /><br /><ul><li><i style="text-align: center; text-indent: -18pt;"><span lang="IT" style="font-size: medium; mso-ansi-language: IT; mso-bidi-font-family: "Monotype Corsiva";"><a href="http://libratonline.blogspot.com/2014/12/kongresi-kombetar-i-elbasanit2-8.html" target="_blank"><span style="font-size: large;">Kongresi Kombëtar i Elbasanit (2-8 shtator 1909)</span></a></span></i></li></ul></div><span style="font-size: large;"><br /></span><br /><div align="center" class="Standard" style="text-align: center;"><br /></div>

Roli historik i Kongresi të Manastirit për njësimin e alfabetit të gjuhës shqipe (14-22 nëntor 1908) (Liber)

  Roli historik i Kongresi të Manastirit për njësimin e alfabetit të gjuhës shqipe (14-22nëntor 1908) Kongresi u hap në Manastir më 14 nënto...

Continua a leggere...»

10 - Cuca e maleve që këputi prangat - Esad Dujaka Deja Vu

<div style="text-align: justify;"><a href="http://libratonline.blogspot.com/search/label/Esad%20Dujaka%20Deja%20Vu" style="clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;" target="_blank"><img alt="http://libratonline.blogspot.com/search/label/Esad%20Dujaka%20Deja%20Vu" border="0" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgbM4lQpZ3Uq8-3PHI9yaed1RqMTv3a3zvjKqRYPyDAsgV0llQp2AjdtuaIpENG1_PB9KWdOWxDQLZZUd9llQU7kD5LtyiGxmeO696lv-AaxXGR1YuI3RVI1ABEkn4LFUKbQ-ALcXHfavc/s1600/LibratonlineBlogspotCom.jpg" /></a><span style="font-size: large;">Cuca e maleve që këputi prangat... </span><br />E diele mbrëma. Në Tiranë, në njerën nga sallat më të mëdha të Pallatit të kulturës. Në skenën e Teatrit të Operës dhe Bale tit- „CUCA E MALEVE”, balet në dy pjesë. Ani pse ishte shfaqur edhe shumë herë përpara, publik pati për deri në vendet e fundit në sallë. Në mesin e tyre punëtorë, nxënës, studentë e të tjerë. Edhe më të vegjlit që kishin ardhur me prindërit e tyre. Fiks në orën 18 ngrihet perdja e ndizen reflektorët me gjithfarë ngjyrash. Kumbojnë tingujt e muzikës, që thua se po dalin nga thellësia e tokës. Muzikë e fuqishme, që ndërthuret e mishërohet aq mjeshtërisht me çdo </div><a name="more"></a>lëvizje të baletanëve e baletaneve. U bashkohet mimikës e pantomimes së tyre, e thua se u jep gjuhën e heshtjes, e cila „dëgjohet” e kuptohet aq mirë. Më hëhet se po e dëgjoj zërin e Cucës së maleve (aq mirë në këtë rol-baletanja, Zaica Latho), si ngadhnjim i së resë mbi të vjetrën, të vërtetës mbi gënjeshtrën. Dhe, në skenë defilojnë interpretët, mbi gjashtëdhjetë sish, me secilin hap të matur e të përpikët-me ato lëvizjet gracioze e plot gjallëri. Kështu, fillon dhe shtjellohet kjo pjesë baleti, me tematikë të larmishme e plot momente dramatike, ku dilemat thyhen ne fuqinë e së vërtetës. Ngjarja zjen fill rreth viteve 30, kur populli i malësive i shtypur dhe i shfrytëzuar nga bajraktarët dhe vegla e tyre feja, vuan në varfërinë më të madhe. Në një fshat të Malësisë, dy bajraktarë për ta nënshtruar Gjinin (të atin e Cucës së maleve) të pabindur para tyre, ia kurdisin një vjedhje. Për këtë i rrëfejnë priftit, i cili duhet t’i dëftojë popullit. Edhe prifti tani e akuzon Gjinin për vjedhje. Para popullit e qet thesin , për të qenë sa më bindës. Gjini i ndershëm e krenar, thua se u thotë malësorëve të vetë: „Kjo është poshtërsi; shikoni si po merret nderi ynë nëpër këmbë. Unë jam i varfër por nuk kam vjedhur”. Ndërhyn prifti, që prapa buzëqeshjes shenjtore fsheh mendimin e zi, me gishtin e tij i cili i dridhet, ia tregon Gjinit gurin e pendimit, në të cilin falen mëkatet. Por, Gjini refuzon këtë gjë. Shumica e malësorëve ia mbajnë krahun Gjinit, por mbeten edhe asi që ja kanë frikën fesë dhe bajraktarëve. Në ndërkohë Gjinit i lind një vajzë. Prifti i jep edhe një shans: Ose gurin e pendimit ose vajza nuk do të pagëzohet. Gjini është burrë i vendosur. E rrok të shoqen për krahu dhe largohet krenar, me vajzën e cila mbeti e papagëzuar. Ajo bëhet e pavdekshme me emrin Cuca e maleve. Vitet kalojnë. Menjëherë pas luftës, edhe në këtë fshat të Malësisë zbatohet reforma agrare. Populli është ngritur në festë. Të gjithë janë të gëzuar. Në kulmin e haresë dëgjohen kambanat e kishës. Dom Marku kërkon që të prish festën. Hyn në mesin e popullit me atë buzëqeshjen e tij ironike për t’i kujtuar ata se ai dhe zoti janë aty. E populli e vazhdon gëzimin. Në valle e takojmë Cucën, tani vajzë të rritur, të bukur dhe e lire me të vërtetë. Në një çast, Pali (i vëllai i Cucës) ndalet para gurit të pendimit. Heshtje. Fizi, shoku i Palit, i thërret të tjerët që ta hedhin gurin, këtë zgjedhë të krijuar nga feja. Më kot mundohet prifti t’i bind malësorët për këtë „mëkat”. Ata e hedhin gurin e pendimit në greminë dhe me gjithë zemër e vazhdojnë vallen e nisur, tani edhe më të lumtur. Gjersa Dom Marku me të dy bajraktarët bëjnë betimin se do të hakmerren kundër të gjithë atyre që do të ndjekin rrugën e së vërtetës. Cuca është komuniste. Ajo e ka kuptuar se kultura do ta nxjerrë popullin nga parafytyrimet. Në skenë bie një perde e bardhë e tejdukshme e pas së cilës Cuca si mësuesi para fëmijëve që ua mëson shkronjat. Ajo jo vetëm në parafytyrime, punon me gratë mëson shkrim-leximin e të tjera gjëra të dobishme. Armiqtë e shikojnë Cucën se është bërë pengesë serioze për realizimin e qëllimeve të tyre. I thurrin gjithfarë thashetheme, për ta poshtëruar Cucën e cila nuk jepet dot. Pali, vëllai i saj, ani pse është njeri përparimtar, nuk mund të durojë ato thashethemet, prandaj i ofenduar kërkon prej Cucës që të kthehet në shtëpi, por ajo nuk bindet. Edhe atë shtëpinë e saj të varfur e ka kthyer në shkollë. Thuajse fluturon nga gëzimi kur i sheh shoqet e saja se si e kanë mësuar germën A. Ato janë të lumtura dhe së bashku vallëzojnë. Pali nuk mund të mbetet i qetë. Vjen në shtëpi, i hedh në tokë ato libra, e prish atë që kishin shkruar gratë në dërrasën e zezë. Ai zihet keqas edhe me Cucën, e cila i mbledh libra e fletore dhe i shtrëngon fort në gji. Pamje e pyellit. I shohim banditët, bajraktarët e dikurshëm, e me ta edhe prifti i cili predikon për „paqen”, i cili nën vela - e mban edhe revolen e thikën. Ata ven dosin t’i shkruajnë një letër kërcënuese Cucës, e nëse nuk kthen rrugën - do ta vrasin. Prifti me ungjill në duar përhap vetëm helm. Ja sheh sherrin edhe shoqja më e mirë e Cucës, Drandeja në të cilën është pezmatur edhe at Zefi. Ai turret t’ia shkurtojë flokët Drandejes. Papritmas hyn Cuca dhe kur e sheh Zefin me gërshërë në duar, atje në terrin e një qoshes, i strukur prifti – atëherë Cuca e kupton çdo gjë. Ajo i shpjegon Zefit për letrën që ka marrë dhe kush ja ka dërguar. Zefi bindet se Dom Marku është njëri prej atyre kriminelëve. E dëbon priftin verdhuk nga shtëpia. Cuca e vazhdon rrugën e saj, atë të punës dhe mësimit. Fytyra i qesh kur i sheh që fëmijët e fshatit që kishin filluar jetën e re. Edhe i vëllai, Pali, që deri dje nuk e kishte kuptuar, tani e shohim se si nga ndrojtja të mos e sheh njeri, përpiqet të shkruajë germën A në dërrasën e zezë. Fundi është dramatik. Arrin kulminacionin kur në shtëpinë e Cucës vijnë kriminelët të cilët ia vrasin nënën, gjersa ate e lidhin, e torturojnë. I kap ftiga kur i lexojnë në dërrasë të zezë ato që kishte shkruar Cuca. Ajo ua lexon ato fjalë, ani pse me mimikë, thuase Zaica Haxho (në rolin e Cucës) do të shpërthejë me tërë zërin. Atyre u hyp gjaku në tru, nuk kanë çka tjetër veç se mundohen ta shtyjnë Cucën të fshijë ato germa në dërrasë të zezë. Ajo u kundërshton keqas. Dhe, lufton me ta deri sa e vrasin. Por, Cuca nuk vdes. Atje vjen populli dhe i lidhë kriminelët. Në mesin e tyre dallohet Dom Marku, i cili rrudhet e shtrydhet thuase do të dal nga lëkura e tij e të marrë rrugën e ikjes. Por, nuk mundet dot të bëjë kështu. Haku duhet larë. E vërteta ngadhënjen mbi të keqen. Cuca në popull thuase gjen fuqi të reja, hedh vallen e fitorës. Ngrihet dhe në mes të popullit e gjen të fshehur priftin, të cilit ia gris veladonin; nën te e nën kryq ia zbulon thikën. Është ky demaskim dhe fytyra e vërtetë e tradhtisë së priftit. Dhe, kend të dallosh më tepër në këtë pjesë baleti! Zaica Haxhon dhe lojën e saj aq të bukur e plot gjallëri, si interprete e madhe që po formohet? Apo të tjerët qe nuk mbeten pas të parës? Koreografinë e artistit të merituar A. Aliaj. Skenografinë e D. Nikës, pikturat e H. Devollit e mbi të gjitha, ndoshta, muzikën që i dha ngjyrën dhe forcën e madhe kësaj pjese - të orkestrës së Operës nën drejtimin e artistit të merituar Rifat Teqja...

10 - Cuca e maleve që këputi prangat - Esad Dujaka Deja Vu

Cuca e maleve që këputi prangat... E diele mbrëma. Në Tiranë, në njerën nga sallat më të mëdha të Pallatit të kulturës. Në skenën e Teatrit ...

Continua a leggere...»

9 - Shkodër: “Treni mendjemadh” - Esad Dujaka Deja Vu

<div style="text-align: justify;"><a href="http://libratonline.blogspot.com/search/label/Esad%20Dujaka%20Deja%20Vu" style="clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;" target="_blank"><img alt="http://libratonline.blogspot.com/search/label/Esad%20Dujaka%20Deja%20Vu" border="0" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgbM4lQpZ3Uq8-3PHI9yaed1RqMTv3a3zvjKqRYPyDAsgV0llQp2AjdtuaIpENG1_PB9KWdOWxDQLZZUd9llQU7kD5LtyiGxmeO696lv-AaxXGR1YuI3RVI1ABEkn4LFUKbQ-ALcXHfavc/s1600/LibratonlineBlogspotCom.jpg" /></a><span style="font-size: large;">Shkodër: “Treni mendjemadh”</span></div><div style="text-align: justify;">Të nesërmen morëm rrugën kah Kruja. Jo fort larg Tiranës, autobusi ynë ndalet për një çast. Kalon një tren para nesh dizel-lokomotiva i tërheq pas disa dhjetëra vagona lë rinj, ngjyrë të gjelbër. Është ky treni i shpejt që vjen nga Laçi për Tiranë. - Ky është „treni mendjemadh”. Këtë emër ia kanë dhënë Kavaja, pasi ai nuk ndalet aty, thotë si në mahi Tonin Harapi, kompozitor i njohur i cili atë ditë na shoqëronte. Kuptojmë se të gjithë trenat e udhëtarëve këtu, janë me lokomotiva të këtilla. Edhe trenat e shpejtë populli i quan „trena me ndjemëdhenj”. Shikimi më ndalet në arat e pamegja. Tokë pune edhe në kodrinat për rreth. Në to përthekohen si unaza rradhat e </div><a name="more"></a>ullinjve, hardhive që ngjiten deri në majë. Në një arë, atje matanë rrugës, fshatarët qelin gropa e në to lëshojnë fidanet e reja. Shi bie parreshtur. Ndalemi për pak kohë në lokalitetin Fushë-Krujë, aty te lapidari i heroinës Shota Galica, e cila vdiq këtu para dy dekada, si shumë kosovarë të tjerë, nga regjimi i Ahmet Zogut, të cilët i dërgonte në Fier, Lushnje e këtu, ku gjenin vdekjen nga malaria e sëmundjet e tjera. Jemi në Krujë, në këtë qytezë legjendare për të cilën aq shumë këngë janë thurur. Në vend lindjen e Skënderbeut, në gjirin e thellë të bjeshkëve të thepisura. Atje larg shihet Deti Adriatik e më afër fusha e Zidollit. Legjenda thotë: „jezit doll”, kështu e quajti këtë grykë e këtë fushë Mehmeti i Dytë, që do të thotë „grykë e djallit”. Aty i patën mbetur me mijëra ushtarë nga sulmi i befasishëm i Skënderbeut, kur erdhi në rrethimin e dytë të Krujës. Dhe, asnjë herë aty pari nuk kaloi këmba e turkut, kështu thotë legjenda. Në mesin e qytetit ngrihet monumenti i Skënderbeut, vepër e skulptorit shqiptar Janas Paço. Fotografi e gjallë! Gjergji me shpatë në dorë e mbi kalë thua se pret me padurim të ndeshet me hordhitë otomane, si dikur para qindra vjetësh. Pas tij ngrihen bjeshkët e thepisura, si mur, të cilat ia shtojnë bukurinë Krujës, këtij qyteti muze që flet për një periudhë të lavdishme historike të popullit shqiptar. Pak më larg është kështjella, me mure të larta. E në të Muzeu i Skënderbeut. Në Muze - një epope historike. Aty edhe përkrenarja e kryetrimit (origjinali) me shpatën e madhe (kopje). Në oborr qëndrojnë topat me gryka të gjata, prej tungji. Janë këta topa të turqve të cilët u munduan për njëzet e pesë vjet rresht ta mposhtin me kot Kështjellën. Pak më larg bustet e Vrana Kontit dhe Tanush Topisë. Kruja e re, ajo në po ndërtohet dhe ajo e vjetra, me Çarshinë e vjetër, me restorante, duqane zejtarësh, me rrugë të ngushta e me kalldrëm,si dikur. Në këtë pjesë të qytetit u ndalëm dhe pimë kafe, në atë ambient të vjetër shqiptar. Anemanë Krujës shpërndahet kënga nga altoparlantët këngët e Festivalit që një ditë më parë kishte përfunduar...

9 - Shkodër: “Treni mendjemadh” - Esad Dujaka Deja Vu

Shkodër: “Treni mendjemadh” Të nesërmen morëm rrugën kah Kruja. Jo fort larg Tiranës, autobusi ynë ndalet për një çast. Kalon një tren para ...

Continua a leggere...»

8 - Në Durrës - qytetin muze - Esad Dujaka Deja Vu

<div style="text-align: justify;"><a href="http://libratonline.blogspot.com/search/label/Esad%20Dujaka%20Deja%20Vu" style="clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;" target="_blank"><img alt="http://libratonline.blogspot.com/search/label/Esad%20Dujaka%20Deja%20Vu" border="0" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgnwTA10BiEOSQZNn5SzvKZQhH2Uv-JCZGthZ7LlJzyMslGnsfl8hYPf-xFprx8nhf-O7XdPkm1Mbxkzia_g7-Q1ftwR-clqJXDW4aXeqgvnD3P3pZYSP2S-a6dNypwIR8Hhe-KHMQhFEQ/s1600/LibratonlineBlogspotCom.jpg" /></a><span style="font-size: large;">Në Durrës - qytetin muze... </span></div><div style="text-align: justify;">Durrësi, qytet i vjetër e me një histori të bollshme. Atë lashtësinë e tij e kuptojmë më së miri në Muzeun arkeolog]ik. Shpjegimet na i jep historjanja e re, Hovake Hoxholli. Në Muzeun arkeologjik të Durrësit janë të ekspozuara dhe mirë të ruajtura gravura, vizatime, shtylla, pllaka e shumë të tjera materiale interesante që flasin më së miri mbi lashtësinë e ilirëve dhe historinë e tyre gjatë shekujve. Nëpër vitrina prej qelqi janë të vendosura armët ilire të shekullit III-II para epokës sonë, enë prej qelqi (shek. I p.e.s.), enë e stilit apul - kohë e Zeusit (shek. III i epokës sonë), reliev - luftim në </div><a name="more"></a>mes dy gladiatorëve (shek. I i epokës sonë) e stoli të grave ilire e shumë unikate të tjera të vlefshme. Shoqja Hovake pasi e kuptoi dëshirën tonë që të bëjmë ca fotografi, vetëm buzëqeshi dhe shtoi: -Po si jo. Fotografoni çka të doni! Mësojmë: Ekzistimi i Durrësit daton që nga viti 627 para epokës sonë, para se të vinin kolonët grekë. Aso kohe njihej me emrin Dyrrakium. Për Durrësin ka bërë fjalë edhe historiani - shkruesi grek i shekullit II të epokës sonë, Apioni. Më vonë edhe Stefan Bizantini i shekullit VI të epokës sonë. Sipas tyre thuhet se mbreti barbar Epidamni kishte ngritur një qytet të cilin e kishte quajtur me emrin e tij. Më vonë vjen i nipi i tîi Dyrraku i cili e ndërtoi një skele të cilën e quajti Dyrrakiôn. Durrësin e asaj kohe e kanë zënë ngojet edhe filozofët e njohur grek si Aristoteli e Ptolemeu. Për lashtësinë e këtij qyteti dëshmon më së miri edhe Amfiteatri i Ardianit, të cilin e zbuluan arkeologët shqiptarë para katër vjetësh. Deri më tani janë kryer gjysma e punimeve. Për pesë vjetët e tjera do të revitalizohet e rikonstruktohet si dikur kur i zente më se tridhjetë mijë spektatorë, në arenën e të cilit bënin luftë të madhe gladiatorët... Në ballë të sheshit më të madh të Durrësit është Teatri „Aleksandër Moisiu”, që ia shton hijeshinë kësaj pjese të qytetit. Aty ishim, por, atë pasdite kishte pushim. Në shkallët, para hyrjes, takojmë fëmijë – e ndoshta dikush prej tyre do të bëhet zulmmadh, si dikur Aleksandër Moisiu që për dhjetëra vjet i pat mahnitur shikuesit anembanë Evropës, në skenat më të njohura të asaj kohe. Autobusin me të cilin ishim ne, e rrethojnë kureshtarë, të cilët lirisht bisedojnë me ne. Do prej tyre pyesin për të vetët, përshembëll në Pejë e gjetkë. Mua mu afrua një burrë bukur në moshë, ma shtriu dorën dhe me gazin ndër buzë më tha: - Unë jam Xaja e Sadikagës. Kur të shkosh në Gjakovë, mi përshëndet të mit atje, e u thua se djalin e kam martuar sivjet. E kemi bërë një dasmë të mirë, një gëzim të madh...Dhe, derdhim lot përmallimi Kur autobusi niset, pas nesh mbetet truqi i njerëzve duke na përshëndetur me duar, e i humbim nga shikimi kur marrim kthesën e parë.... TAKIMI ME KOMPOZITORIN: Në Durrës u ndalem dhe e takuam kompozitorin e njohur Pjetër Dungun. E gjetëm në apartamentin e tij të rregulluar për bukuri. Kishte një dhomë pune e në një skaj edhe një piano. Është plakur, por ende vital e i gjallë në bisedë. Interesohet për muzikën që po krijohet në Kosovë. Për Nexhmije Pagarushën tha se e dëgjon këngën dhe e çmon zërin e ëmbël të saj. -I thuani Nexhmijes, se ajo është këngëtare e madhe. Mundet të këndojë edhe më mirë..., na tha Dungu. U largum nga Durrësi se mbrëmja po afrohej. Në orën 18 duhej të ishim në Pallatin e kulturës në Tiranë, për të përcjellë natën e dytë të „Festivalit të 9-të Këngës në Radiotelevizion”...

8 - Në Durrës - qytetin muze - Esad Dujaka Deja Vu

Në Durrës - qytetin muze...  Durrësi, qytet i vjetër e me një histori të bollshme. Atë lashtësinë e tij e kuptojmë më së miri në Muzeun arke...

Continua a leggere...»

7 - “Fletërrufetë” dhe “heronjtë e punës” - Esad Dujaka Deja Vu

<div style="text-align: justify;"><a href="http://libratonline.blogspot.com/search/label/Esad%20Dujaka%20Deja%20Vu" style="clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;" target="_blank"><img alt="http://libratonline.blogspot.com/search/label/Esad%20Dujaka%20Deja%20Vu" border="0" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgnwTA10BiEOSQZNn5SzvKZQhH2Uv-JCZGthZ7LlJzyMslGnsfl8hYPf-xFprx8nhf-O7XdPkm1Mbxkzia_g7-Q1ftwR-clqJXDW4aXeqgvnD3P3pZYSP2S-a6dNypwIR8Hhe-KHMQhFEQ/s1600/LibratonlineBlogspotCom.jpg" /></a><span style="font-size: large;">“Fletërrufetë” dhe “heronjtë e punës”...</span> </div><div style="text-align: justify;">Me autobusin e „Albturistit” shpejtojmë rrugëve të gjera e të asfaltuara nëpër paralagjet e Tiranës. Pikërisht në orën njëmbëdhjetë para dite duhej të ishim në Uzinën ,.Traktori”, në njërën prej qendrave më të mëdha e më rëndësishme industriale të kryeqytetit të Shqipërisë. Në hyrje takohemi me një të ri, i cili na priti dhe na shoqëroi gjatë dy orëve sa i kaluam këtu duke na dhënë shpjegime të shumta, për ato që neve na interesonin. Në e parë mendova se është punëtor i zakonshëm. I veshur modest, me “kombinoqe” të punës ku në xhepin e sipërm i shkruante vetëm Uzina „Traktori”. Vasili, ishte brigadier në njërën prej reparteve të këtushme. Më vonë kuptojmë se Vasili </div><a name="more"></a>është inxhinier i diplomuar i elektroteknikës. Vizitën e fillojmë në repartin e kovaçhanës. Kemi të nxehtë, e zabullima sa vjen e shtohej nga farkat-makina të mëdha, ku hekuri i skuqur copëtohej, ngjishej dhe merrte formën e dëshiruar - në duart e forta të kovaçëve, të cilët me fytyra të mërdhezura, ishin bërë sy e veshë. Një gabim sado i vogël e një copë hekuri do të shtypej më tepër se sa duhej, e gabime të tilla nuk duhet të ngjajnë, na thotë Vasili. Mbi një prej këtyre shumë farkave qëndronte varur lart një flamur në formë trekëndëshi ku shkruante „Individi më i dalluar”. Punëtori pranë flamurit vetëm na fali buzëqeshjen dhe vazhdoi. Gjatë pesë vjetëve me kujdesin e tij të shtuar, makina ku punonte ai nuk ka pasur asnjë riparim dhe nuk ka ngjarë të prishet. Kalojmë në repartin më të madh të uzinës „Traktori”. Aty prodhohen shumica e pjesëve të traktorëve. Disa qindra pjesë. Në këtë sallë të madhe, të gjerë me gjithfarë llojesh të makinave. Ato ishin të reja, e pranë tyre duart e shkathëta të punëtorëve. Shumica e punëtorëve në këtë Uzinë ishin të rinj. Djem e vasha nga Tirana por edhe nga qytetet e tjera, të cilët pasi që e kanë kryer shkollën profesionale (të mesmen shumica), janë këtu punëtorë të zakonshëm. Vasili na e shpjegon procesin e punës. Ne vetëm dëgjojmë e herë pas here ia bëjmë ndonjë pyetje. Prapa meje dy të reja gjejnë kohë të bisedojnë shkurtazi: -Çfarë gjuhe po flasin musa firët e sotëm? -Shqip mori, shqip, më duket. Pak më ndryshe se ne. Një gegërishte sikur të ishin nga veriu, nga Shkodra,- ia kthen shoqja. -Qenkan nga Kosova, u afrohet njëra që ishte matanë makinës. Hypim shkallëve dykatëshe e atje poshtë punëtorë e punëtore me kombinoqe të kaltra - pranë makinave ngjyre të gjelbër. Vazhdojmë vizitën nëpër punëtoritë e tjera, në atë ku bë het modelimi i pjesëve të ndryshme të traktorëve. Edhe këtu shumica janë femra. Të kujdesshme, ato punojnë modele prej materiali qeramikë e të ngjashëm me këtë, e që më vonë në to derdhet hekuri i shkrirë. Janë edhe do çupëza. Ato ishin nxënëse të Teknikumit, të cilat për çdo dite i kalojnë këtu nga tri orë në punë praktike. - Pranë Uzinës sonë punon edhe Shkolla e mesme për punëtorët tanë, na thotë Vasili. Aty mësojnë ata punëtorë të cilët nuk e kanë të kryer shkollën e mesme, por pa shkëputje nga puna. Dhe, jo vetëm kaq. Kemi këtu edhe Degën e Fakultetit të teknikës mekanike e në vitin tjetër do ta hapim edhe një tjetër degë - vetëm për nevojat e Uzinës sonë. Vargohen laboratoriumet matëse e sprovuese. Aty ka makina gjithfare elektronike. Shpjegimet na i jep një grua e re, për të cilën më vonë kuptuam se ishte inxhiniere e elektroteknikës. „Çdo pjesë e prodhuar nëpër reparte, doemos e sjellim këtu, e masim mirë e mirë. Nuk lejojmë gabime, sado të vogla që janë. Këtu kryhen matjet deri në një mikron”, janë fjalët e inxhinieres së re, e cila pa fije përtese na i demonstron do nga matjet. Inxhinierët nuk kishin zyre të veçanta. As përgjegjësit. Të pa- rët dhe të dytët ishin në mesin e punëtorëve. Brigadierë, që nuk Të japin vetëm këshilla e udhëzime, por edhe prodhojnë, ndreqin defektet e rastit nëpër makina. “Ka lëshime të vogla në punën tonë, këtu në Uzinë. Përpiqemi që të mos i përsërisim. E qortojmë njëri tjetrin, ashtu haptas, nëpër mbledhjet tona të sindikatës por edhe nëpër fletërrufetë. Pas kritikës vjen autokritika, e cila është e sinqertë, pa nervozizëm e ai që ka bërë lëshime në punë duhet të zotohet se do të përpiqet të korrigjojë veten. Pas kritikës e autokritikës vjen “transformimi”, që është rezultat i këtyre dy të parave”, na shpjegon Vasili! “Nuk do të thotë të mos kemi gabime, por njeriu ynë duhet të jetë i vetëdijshëm se duhet të transformohet, se lëshimet e tija nuk janë e nuk shkojnë vetëm në dëm të tij, por janë të të gjithë neve, shton Vasili, inxhinier i Uzinës „Traktori”. Fletërrufetë i pashë së pari në repartet e kësaj Uzine. Ato kishin një vend të caktuar nëpër mure. Shkruhen me dorë, me tush e me ngjyrë, e kritikojnë individët edhe grupet, ata punëtorë që harrojnë vigjilencën në punë. U ndala para njërës nga fletërrufetë. Aty shkruan: „Shokët e shoqet (pasojnë emrat e tyre) të cilët megjithëse lajmërohen se ditën e diel kishte aksion me “goditje të përqendruar”, këta shokë e shoqe nuk kanë ardhur duke nxjerrë justifikime të kota. Këta të rinj duhet ta kuptojnë drejt fjalën aksion...” e të tjera fjalë në atë fletërrufe. Por, krahas fletërrufeve ishin edhe ato të tjerat, që lavdërojnë punëtorët e zellshëm, ata që dallohen. Shkruhet se për çka dallohen, fjalë më të mira për ta e aty afër fotografia e tyre. Portrete të vogla, por kam parë edhe asi bukur të mëdha. Në njërën prej këtyre portreteve shkruante: „Brigadierja në prodhim, Muzejene Spahiu, bën mirë organizimin e vogël të punës, shfrytëzon maksimumin e kohës së punës”. Krahas saj, do fjalë të ngjashme i lexojmë edhe për tornitoren e re Afërdita Silen, për Bashkim Artanin e të tjerë. Këto portrete, na thanë se ndërrohen. Në vend të tyre vijnë ata që dallohen. - Kemi pasur shumë të tillë gjatë 5-vjeçarit të IV-të. Ata kanë qenë e do të shërbejnë si shembull i të tjerëve. Besojmë se edhe më shumë do të kemi tani kur po shkelim në 5-vjeçarin e V-të , - na shpjegon shoqëruesi ynë, inxhi. Vasili. Uzina „Traktori” ka edhe dy heronj të punës socialiste. Fotografitë e tyre të mëdha një metër, qëndrojnë në hyrje të repartit ku punojnë. Njëri prej tyre ishte Baki Bakolli, i cili ka bërë racionalizime të mëdha në një proces të prodhimit. Ai ishte punëtor i zakonshëm, por që nga mendja e tij i fali Uzinës një proces më të shkurtër të punës. Baki Bakollin nuk e takuam pasi atë ditë ishte në turnin e dytë. Jemi në oborrin e Uzinës. Ishte kohë e drekës dhe e pushimit. Grupegrupe dalin me fytyra në gaz punëtorët e punëtoret, djemtë e vashat e si një ushtri në miniaturë me kombinoqe të kaltra, vërshojnë atyre rrugëve të ngushta e të asfaltuara të oborrit të Uzinës, ku ende kishte gjelbërim e lule, anipse dimri afrohej. Pastria e pashoqe ku kishin zënë vend koshat për mbeturina. Kthen në çdo anë - mbishkrime gjithëfarë. Të mëdha e të vogla. Në njërën shkruan: „Në punë dhe nëpërmjet të punës edukohet njeriu i ri”. Pasojnë të tjerat: „Të punojmë, të veprojmë, të mendojmë - si revolucionarë”, „Vitin ‘71 ta shndërrojmë në vit fitoresh të reja” e të tjera. Nga altoparlantët dëgjohet zëri i spikerit, i cili lexon lajmërimet e asaj dite. Ai pas kësaj i lexon emrat e punëtorëve më të dalluar të ditës që ka shkuar. “Kështu, na thotë Vasili, është çdo ditë. E kemi radiostacionin tonë lokal. Në ndarje, kur po largoheshim nga Uzina „Traktori”, na përcjellin tingujt e muzikës. Ajo kënga që ja fillon „... shoqen ku e kam...”

7 - “Fletërrufetë” dhe “heronjtë e punës” - Esad Dujaka Deja Vu

“Fletërrufetë” dhe “heronjtë e punës”...   Me autobusin e „Albturistit” shpejtojmë rrugëve të gjera e të asfaltuara nëpër paralagjet e Tiran...

Continua a leggere...»

6 - Shqipëri: Ku janë dhe ç’bëjnë tani profetët? - Esad Dujaka Deja Vu

<div style="text-align: justify;"><a href="http://libratonline.blogspot.com/search/label/Esad%20Dujaka%20Deja%20Vu" style="clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;" target="_blank"><img alt="http://libratonline.blogspot.com/search/label/Esad%20Dujaka%20Deja%20Vu" border="0" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgnwTA10BiEOSQZNn5SzvKZQhH2Uv-JCZGthZ7LlJzyMslGnsfl8hYPf-xFprx8nhf-O7XdPkm1Mbxkzia_g7-Q1ftwR-clqJXDW4aXeqgvnD3P3pZYSP2S-a6dNypwIR8Hhe-KHMQhFEQ/s1600/LibratonlineBlogspotCom.jpg" /></a><span style="font-size: large;">Shqipëri: Ku janë dhe ç’bëjnë tani profetët? </span></div><div style="text-align: justify;">Në Shkodër e vizituam edhe Pallatin e sporteve. Atë mbrëmje sportistët e rinj bënin ushtrime. Ishin djem faqekuq e të zhvilluar mirë. Në sallën tjetër stërvitin ata që ngrehin pesha. Me ta është trajneri i cili i këshillon, i udhëzon, ua mëson rregullat se si më lehtë mund të ngrihet pesha e rëndë 40, 50, 60 kilogramë. Janë të gjithë nxënës të shkollave të mesme të Shkodrës. E kur ushtrimet e parapara të asaj nate dhjetori morën fund, ata me fytyra të mërdhezura e të djersitur, pa bërë zhurmë, dalin nga salla. Na përshëndesin me buzë në gaz. Ne vazhdojmë të vizitojmë edhe sallat e tjera të këtij Pallati. Ndizen reflektorët e mëdhenj. Jemi tani në sallën më të madhe, e cila mund </div><a name="more"></a>t’i pranojë gati tre mijë shikues, në karriget (secila me numër) e të renditura në dhjetëra radhë në të katër anët e sallës. Poshtë dyshemeja shkëlqen si pasqyrë e në dy skajet koshat e basketbollit të vendosur në pllaka qelqi. Tavani i lartë mbi njëzet metra, i gastartë e i ngjyrosur me gjithfarë ngjyrash. Dikush i rrah shuplakët ashtu spontanisht, e zëri shpërndahet e rritet. Është kjo sallë akustike... -Dikur këtu i janë lutur zotit; kanë bërë meshë çdo të diele e për festa fetare, në emër të Krishtit që t’ua jep të mbarën, që „t’ua falë gjynahet e kësaj jete”. Atje ku tani është koshi i basketbollit, dikur profetërit më në zë të Shkodrës i derdhnin fjalët më të zjarrta nga „librat e shenjta” dhe jo vetëm nga ato. Tani, kur nëpër atë kosh sa herë përbirohet topi, jehon salla nga duartrokitjet të cilat japin një melodi në vete, kumbuese – ngadhënjim i së resë mbi të vjetrën. Janë këto fjalët e drejtorit të Pallatit të sporteve në Shkodër. Ai na njofton se këtë kishë katolike e kanë riparuar në vitin 1967. Tani, në vend të tingëllimave shurdhuese të kambanave (të cilat nuk janë më) jehon zëri i sportistëve dhe dashamirëve të tyre. Deri më sot nuk na „vrau” Zoti, e as kurrfarë „proteste” nga qielli nuk na ka arritur. Bile tani sportistëve tanë po u shkon më mbarë; në këtë sallë të re po korrin fitore pas fitoreje, - vazhdon fjalën e vetë drejtori i Pallatit, duke u mahitur. Edhe një kishë, të madhe gati sa kjo, shkodranët e kanë riparuar e shndërruar në kinema, e dhënë ia kanë emirin „Punëtori”. * * * Kanë kaluar tri vjet qysh se në Shqipëri religjionit i hyri „uji nën këmbë”, e luhati dhe e prajti përgjithmonë. Atë që i përcolli shekuj me radhë; perdja e predikimeve fetare - që të besojnë në kotësi. E prej atëherë shumë xhamia e kisha anembanë këtij vendi u shndërruan në shtëpi kulture, në shtëpi për pleq, kinema dhe salla të sportit. Të tjerat, ato më të vjetrat, me rëndë si historike, gjenden nën mbrojtjen e shtetit siç është përshembull xhamia në mes të Tiranës, përballë Pallatit të kulturës. Ato më të voglat (xhamia e kisha), i rrëzuan rrafsh me tokën e mbi ato troje u ngritën ndërtesa banimi, parqe të gjelbruara e lule. “Këtë aksion të madh e filloi rinia dhe ajo e pati në duart e saja. Ajo e thoshte fjalën vendimtare. Në Mirditë e rrënuan një kishë të madhe, nga mëllefi që të mos shohin më kryqa e as hënë e yll”... Kështu na njoftojnë shoqëruesit - gazetarë në Tiranë. Si e pritën më të vjetrit këtë gjë? “ Në fillim pak u erdhi keq, po dihet. Është vështirë të shkulësh me rrënjë nga zemrat e tyre xhamitë e kishat, me të cilat ata janë rritur. Por, më vonë grupe-grupe e gjithnjë më shumë pleqtë shkruan letra të hapura „se tani e kemi të qartë sa keqas jemi rrejtur e mashtruar në besime të kota duke u mbajtur në erë”.... Nuk e përjashtojmë mundësinë se gjenden të atillë që ende besojnë! Por, në një gjë jemi të sigurt: breznitë e reja që do të vijnë nuk do të jenë të lidhura me objektet (fetare) e tërë besimin do ta kthejnë në forcën e muskujve dhe të mendjes së tyre. Për ta xhamitë e kishat do të jenë si shenj kujtimi hiq i mirë - për religjionin që na përcolli shekuj me radhë”... Kështu shpreh mendimin e tij shkrimtari i shquar, Dritëro Agolli, në një bisedë spontane lidhur me këtë çështje të tyre. Po ç’ndodhi, ku janë e ç’bëjnë tani profetët? Kuptuam: shumica prej tyre janë nëpunës administratorë (arkëtarë) e në profesione të ngjashme me këto. Por, edhe të atillë që punojnë nëpër kooperativa, pa si janë kthyer në vendlindjet e tyre. Thonë se “kungimin e kryqin, Kuranin e „duatë” i kanë zëvendësuar me lapsa e makina llogaritëse, por edhe me kazmë dhe lopatë. Lutjet dhe ritet fetare - me zotime të reja në punë, në prodhim”... Shtojnë se i janë kthyer “jetës reale”. Janë martuar shumica prej tyre (që dikur ua ndalonte feja) e tani kanë edhe fëmijë. Këtë rrugë po e ndjekin edhe të tjerët... Ngadalë, në Shqipëri po shembet ai „muri” që i ndante myslimanët prej të krishterëve. Në tri vjetët e fundit martesat në mes tyre po rriten...

6 - Shqipëri: Ku janë dhe ç’bëjnë tani profetët? - Esad Dujaka Deja Vu

Shqipëri: Ku janë dhe ç’bëjnë tani profetët?  Në Shkodër e vizituam edhe Pallatin e sporteve. Atë mbrëmje sportistët e rinj bënin ushtrime. ...

Continua a leggere...»

5 - Te një varr i harruar - Esad Dujaka Deja Vu

<div style="text-align: justify;"><a href="http://libratonline.blogspot.com/search/label/Esad%20Dujaka%20Deja%20Vu" style="clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;" target="_blank"><img alt="http://libratonline.blogspot.com/search/label/Esad%20Dujaka%20Deja%20Vu" border="0" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgnwTA10BiEOSQZNn5SzvKZQhH2Uv-JCZGthZ7LlJzyMslGnsfl8hYPf-xFprx8nhf-O7XdPkm1Mbxkzia_g7-Q1ftwR-clqJXDW4aXeqgvnD3P3pZYSP2S-a6dNypwIR8Hhe-KHMQhFEQ/s1600/LibratonlineBlogspotCom.jpg" /></a><span style="font-size: large;">Te një varr i harruar ... </span></div><div style="text-align: justify;">Disa pëllëmbë toke në Zym të Hasit e bëjnë varrin e shkrimtarit tonë Shtjefën Gjeçovi! Atje pushojnë eshtrat e tija me vite të tëra: edhe në këto ditë dïmëri mbi varr të të cilit (ndoshta) po palohet bora e parë. Mbi atë varr i cili nuk dallon prej të tjerëve për rreth. As nuk është i rrethuar e as nuk ka ndonjë rrasë mermeri mbi të cilën do të zënin vend do fjalë për te - se ishte shkrimtar, se na deshi, se e duam ... Ai varr që po shkatërrohet dita- ditës, po bëhet rrafsh me tokën e një ditë kemi druajtje se mos do të fshihet nga faqja e dheut. Ne e duam, u muar vesh, Gjeçovin. Na i la si kuj tim se ishte, shumë </div><a name="more"></a>fjalë të vlefshme, të cilat i mësojmë edhe në shkollë. Do shkolla e grupe letrare e mbajnë emrin e tij. Këto dihen. Kjo është një punë e mirë. Por, nuk dihet se pse mbeti ai varr i shkretë atje, në atë shpat - si për gjynah!? E sa herë kemi thënë: T’IA NGRISIM NJË VARR TË MIRË, ASI ÇFARË DUHET, SIÇ E KA MERITUAR. Thirrjet, na vijnë keq kur konstatojmë se mbetën vetëm si të tilla e asgjë tjetër. Të hulumtosh për arsyetimet, prapëseprapë del - ishim të pakujdesshëm me siguri. Dhe, me të vërtetë - sa e duam ne sot Shtjefën Gjeçovin? 2. ULPIANA, vendbanim i lashtë ilir në Prishtinën e sotme. Ka bukur do vite që patën filluar rrëmihjet dhe kërkimet shkencore e këtë monument të rrallë kulturor e të rëndësishëm historik, ta ndriçojmë. E mirë ishte e nismja e Entit krahinor për mbrojtjen e monumenteve kulturale dhe historike. Ka disa vite që ky institucion paraqet një projekt për rikonstruimin e Ulpianës. Kërkojnë afër gjysmë miliard dinarë të vjetër për një gjë të këtillë! Dhe, nuk dihet pse zhagitet kërkesa e tyre, andej- këtej e deri sot nuk u bë një hap më përpara. „Dhëmbi i kohës” po punon në atë të veten. Jo vetëm ai... Edhe kësaj po i themi pakujdesi. E çka tjetër? I ka kjo trevë edhe do të tjera monumente kulturore e historike të së kaluarës së largët e më të afërt, për të cilat pak dijmë, për të mos thënë asgjë. Do të mbesin nën tokë e diku më thellë, nëse nuk i gjen një dorë e arkeologut. Do mbesin (kemi frikën) vetëm monumente të harruara nëse nuk bisedojmë se në ç’mënyrë ta zgjerojmë ngushtinë e dinarit të kulturës sonë. Si në shumë vise të vendit, pse të mos veprojnë edhe entet tona e ndihmesë do të duhej të jepnin organizatat ekonomike - t’i shndërrojmë anët për rreth monumenteve në vende historike e turistike? Dikur latinët thonin: „Nëse do të dijësh për shkallën e zhvillimit kulturor të një populli - shikoja varret ...” Ose: Vallë, ku jemi na - sipas kësaj thënie?!

5 - Te një varr i harruar - Esad Dujaka Deja Vu

Te një varr i harruar ...  Disa pëllëmbë toke në Zym të Hasit e bëjnë varrin e shkrimtarit tonë Shtjefën Gjeçovi! Atje pushojnë eshtrat e ti...

Continua a leggere...»

4 - Dëshirat e zëna pick... - Esad Dujaka Deja Vu

<div style="text-align: justify;"><a href="http://libratonline.blogspot.com/search/label/Esad%20Dujaka%20Deja%20Vu" style="clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;" target="_blank"><img alt="http://libratonline.blogspot.com/search/label/Esad%20Dujaka%20Deja%20Vu" border="0" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgnwTA10BiEOSQZNn5SzvKZQhH2Uv-JCZGthZ7LlJzyMslGnsfl8hYPf-xFprx8nhf-O7XdPkm1Mbxkzia_g7-Q1ftwR-clqJXDW4aXeqgvnD3P3pZYSP2S-a6dNypwIR8Hhe-KHMQhFEQ/s1600/LibratonlineBlogspotCom.jpg" /></a><span style="font-size: large;">Dëshirat e zëna pick... </span></div><div style="text-align: justify;">(Dialog i imagjinuar me 75 vajza fshatare të komunës së Gjakovës, të cilat sivjet e kryen shkollën fillore, por që nuk janë më nxënëse.) NDOSHTA NUK PO E NDIENI zërin tonë të shtjerrë, të frikësuar që del i përzier me dënesje të mëshehta. Të një fjale jemi e një hall të përbashkët e kemi: si t’ia bëjmë me këto pranga të padukshme të cilat për ditë e më shumë po na e rëndojnë zemrën? Ju mundeni vetëm t’i paramendoni se si duken këto pranga, por nuk e dini si të shitojnë, si ta ndajnë rritën. Nuk kemi forcë e aq guxim të ngrisim grushtat tonë - e t’i thyejmë xhamat e dritareve pas të cilave janë ditët e bardha, drita e diturisë - SHKOLLA. Ajo dritë që aq shumë e </div><a name="more"></a>deshëm, por DIKUSH na rrëmbeu, na largoi prej saj nga frika se do të na verbojë -„çika të dala menç e të delendrisura”. Atë dritë kah e cila na kanë mbetur shikimet e tretura, duart e shtrira, të mbetura shtang - si dikur kur vraponin livadheve e grunajave pas fluturave të bardha të cilat iknin atje kah bjeshka... Ata që ua qitën dorën përpara, ishin baballarët e vëllezërit tuaj - më të dashurit e zemrës, apo jo? Si nuk patët guxim t’ua thoni troç të gjitha këto? E keni pasur lehtë pasi në mesin e tyre i njoh do mësues, intelektualë (i thonë vetit!), të cilët aq fjalë të zjarrta derdhin nëpër mbledhje, kur diskutohet për emancipimin e femrës shqiptare: „Po, shokë, po - vajzat tona, motrat tona duhet t’i dërgojmë në shkollë!” Por, ata në shtëpi janë krejt tjerë. Gufojnë, shpërthejnë shpirtërat e tyre idhnakë, si të gjyshërve tonë, kur u themi që të na kuptojnë, të na ndihmojnë. Çele gur gojën - kur atyre ju skuqen syt... „A nuk të janë mjaft tetë vjet? Rri aty se mirë je! Ndihmoi nënës në punët e shtëpisë - kështu më thotë vëllai i zemrës. Jo, nuk është shkolla për ty! Shi sa je rritur, he ty të plaçin sytë, se po don t’ia qesësh faqen e zezë këtij konaku?!” - kështu më thotë babëloku im i dashur, babëloku im i mirë. Si t’ua kthejmë fjalën? Tani nuk po dimë se cila është dashuria e vërtetë prindore. Jemi ndarë në dysh (gati secila prej nesh: Të pajtohemi me rrugën e jetës sonë të cilën na e caktoi dikush tjetër e ashtu të mbetemi me dëshira të zëna pick në zemër. Të pajtohemi se lirinë duhet ta shijojmë të copëtuar nëpër grilat e dritareve të qilërit të vajzënisë, ku i njehim ditët kur do te na bëjnë nuse - të shkojmë për ata që kurrë nuk i kemi parë... Apo: Të lidhim besë - si një të jemi shumë të vendosura që t’u japim fund vuajtjeve tona. Të ikim prej shtëpive, as pa lamtumirë e t’i thyejmë prangat aq të rëndë (të së kalua- rës) - atje është SHKOLLA, mësimi, jeta jonë e re. E kur pas ca vjetëve do të kthehemi sërish nëpër fshatrat tona si mësuese të popullit, ata që dikur na kanë mallkuar e për ne kanë thënë „qe, këto janë ato të pafytyrat”, ndoshta do ta ndërrojnë bindjen për ne... Do ta ndërrojnë bindjen edhe përgjegjësit e komunës të cilët (ndoshta) s’dinë gjë për ne.

4 - Dëshirat e zëna pick... - Esad Dujaka Deja Vu

Dëshirat e zëna pick...  (Dialog i imagjinuar me 75 vajza fshatare të komunës së Gjakovës, të cilat sivjet e kryen shkollën fillore, por që ...

Continua a leggere...»